Önemsiz bir mikrobun insanı öldürmesinden, organ nakline hatta yavaş yavaş yapay organa derken tıp hayatımızı uzatıyor. Akıllı ilaçlar, robotik operasyonlar derken sıra yavaştan dijital tedavi ve dijital ilaçlara geldi. Pek çok uzman dijital terapi uygulamalarının sağlık endüstrisinde bir devrim yaratacağını savunuyor.

Aşağı yukarı 337 bin dijital sağlık uygulaması var ve giderek sayıları artıyor. 360'dan fazla yazılım tabanlı dijital terapiden 140 reçeteli dijital tedavi (DTx) hastanın evde kullanımı için onaylanmış durumda. 220'den fazla DTx ise kliniklerde kullanılıyor. Burada DTx'in ne olduğunu açıklamakta fayda var çünkü henüz bu kavrama çok aşina değiliz.

DTx (Dijital Terapötikler) teriminin kısaltması. Sağlık alanında kullanılan yazılım tabanlı müdahaleleri anlatmak için kullanılıyor. Bu müdahaleler hastalıkların önlenmesi, yönetilmesi ya da tedavisi amacıyla tasarlanmış uygulamalar. DTx'ler genellikle mobil uygulamalar veya yazılımlar aracılığıyla kullanılıyor ve düzenleyici kurumlardan onay almış. DTx müdahaleleri sensör donanımlı giyilebilir cihazları, uzaktan hasta izleme araçlarını ve geleneksel ilaç tedavilerine entegre edilmiş sanal gerçeklik platformlarını içeriyor.

Her tedavinin başarıya ulaşmasının temel taşlarından biri hasta katılımı ve tedaviye uyum. Ancak ilaç tedavilerinde 'uyumsuzluk' olabiliyor, daha doğrusu hastalar direnç gösterebiliyor. Bunun sonucu da tedaviler yarım kalabiliyor. DTx'leri geliştirenlerin iddiası bu uygulamaların hastaları güçlendirdiği ve tedavi yolculuklarında aktif katılımlarını teşvik ettiği yönünde. Örneğin otomatik hatırlatıcılar ilaç kullanımının düzenli olarak sürdürülebilmesine yardımcı oluyormuş. DTx'leri kullanan hastaların bireysel verilerine göre kişiselleştirilmiş geri bildirim tedavileri iş birliğine dayalı bir sürece dönüştürebiliyor. Aynı zamanda bazı DTx'lere eklenen 'oyun' unsurları tedaviye eğlence katarak ilgi çekici bir aktivite haline getirebiliyor.

DİYABETTE, ASTIMDA KULLANILAN DTX'LER

DTx'ler hastanın tedaviye uyumunun kolaylaştırmakla birlikte gerçek zamanlı hasta verilerini uzaktan izlemek, hastanın sağlık durumunu takip etmeye ve tedaviye yanıtına ilişkin iç görüler oluşturmaya da yardımcı. Bu takip sistemi, olumsuz gelişmelerin erken tespitinde de büyük kolaylık sağlıyor. Onay almış bazı DTx uygulamalarını anlatırsam bu yeni teknolojiler biraz daha netleşir sanıyorum. BlueStar FDA onaylı diyabette kullanılan bir DTX. Gerçek zamanlı koçluk, kişiselleştirilmiş geri bildirim ve hastalıkla ilgili eğitim kaynakları sunarak glisemik kontrolün düzenlenmesine destek olabiliyor. Bir başka örnek, verilerini sürekli izleyen giyilebilir bir cihaz kullanan kalp yetmezliği olan bir hasta Temel değerlerinde herhangi bir sapma, sağlık merkezine bir uyarı göndererek zamanında müdahale etmeye olarak tanıyabilir. DTx aslında kişiselleştirilmiş tıbbın bir uzantısı olarak kabul edilebilir. Yapay zekanın DTx'e entegre edilmesi, tedavilerin 'kişiselleştirilmesini' de iyileştiriyor. Mesela Foundation Medicine'ın tümörler için FDA onaylı genomik profilleme testi hastanın tümöründeki genetik mutasyonları analiz etmek için yapay zekayı kullanıyor ve onkologlara tedavi protokolleri için rehberlik edebiliyor. Onkologlar da tümördeki genetik değişiklikleri belirleyerek tedavi sonuçlarını iyileştirip gereksiz yan etkileri azaltabiliyor.

DTx'ler hasta verilerini sürekli izlemek ve tedavi planlarını gerçek zamanlı ayarlamak için yapay zekayı kullanıyor demiştim. Bir başka örnek Medtronic tarafından geliştirilen kapalı devre insülin verme işlemi! Bu sistem kan şekeri seviyelerini sürekli izlemek ve insülin vermeyi otomatik ayarlamak için yapay zekayı kullanıyor. Diyabet için geliştirilen bir başka dikkat çekici uygulama da Omada Health. Yüksek riskli bireylerde tip 2 diyabet geliştirme riskini yüzde 58 azalttığı iddia edilen Omada 'dijital diyabet önleme programı' olarak tanımlanıyor. Bu program hastaların sürdürülebilir yaşam tarzı değişikliği stratejileri ve uzaktan izlemeyi bir araya getiriyor. Psikilojik sorunlar ve madde kullanımı tedavisi için tasarlanan dijital terapilerden biri de PursueCare Digital Therapeutics'in reSET ve reSET-O. Bu programlar kullanıcı dostu bir mobil uygulama aracılığıyla sunulan bilişsel terapileri içeriyor ve klinik gözetim altında kullanılıyor. Propeller Health da DTx uygulamalarından biri. Astım ve KOAH'ı yönetmek için kullanılan bir yöntem. Bu platform hastanın ilaç kullanımını izleyip eyleme dönüştürülebilir geri bildirimler sağlıyor. EndeavorRX ise dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğunda klinisyen destekli, FDA onaylı bir video oyunu. Hastalara eğlenceli ve etkileşimli bir şekilde tedavi etmeyi amaçlıyor.

Alzheimer, multipl skleroz ve kemoterapi kaynaklı bilişsel rahatsızlıkları olan bireyler için tasarlanmış, bir dizi beyin eğitimi egzersizi sunan dijital platform Cognifit de bir örnek