Kötülük ekseni mi yeni dünya düzeni mi

İDDİALI ve provokatif işleri seven The Economist dergisi son sayısında "kötülük ekseni" adını verdiği bir ittifakı duyurdu.

Rusya, Çin, İran ve Kuzey Kore arasındaki ilişkiyi İkinci Dünya Savaşı öncesindeki Almanya, Japonya ve İtalya arasındaki ittifaka benzetti.

Aslında bu yeni bir durum değil. Irak Savaşı'nın hemen öncesinde Amerikan yönetimi de Saddam rejimi, İran ve Kuzey Kore için "şer ekseni" tanımını kullanmıştı.

Fakat yazının zamanlaması manidar. Trump, Putin ve Şi arasındaki sonuçsuz görüşmenin aksine yeni dünya düzeninde farklı bir noktaya odaklanıyor.

Dergi, jeopolitikte asıl önemli gelişmenin Batı karşıtı bu dört rejim arasındaki işbirliğinin derinleşmesi olduğunu söylüyor.

Uzun birkaç makaleden oluşan dosyayı kabaca özetleyecek olursak, şu iddialar öne çıkıyor:

Haberin Devamı

Günlük çıkarların ötesinde: Dört ülke arasındaki işbirliği, geçici çıkar birlikteliğinin çok ötesine geçti. Askeri, ekonomik ve diplomatik düzlemlerde sistematik bir ortaklığa dönüştü.

Somut ürün Geran-4 dronu: Rus üretim altyapısı kullanılarak İran'ın tasarladığı bu dronda Çin motoru var ve işçilik Kuzey Kore'ye ait.

Yaptırımlar işlevsizleşti: Ukrayna ve İran savaşlarındaki işbirliği Rusya'ya yaptırımları işlevsiz hale getirdi. Rusya'nın elindeki gölge filo 200'den 3000'e çıktı. Artık Çin-Rusya ticaretinin yüzde 95'i dolar dışı yöntemlerle yapılıyor.

Nükleer denge tehdit altında: Rusya, Çin'in nükleer denizaltı ve füze uyarı sistemlerine yardım ediyor. Çin ve Rusya, Kuzey Kore'yi tam nükleer güç olma yolunda destekliyor. Rusya ve Kuzey Kore, İran'ın bölgesel çatışmada hayatta kalmasına katkı sağlıyor.

Yeni Mihver İttifakı: Farklı coğrafyalarda çıkan çatışmalar Batı'nın çıkarlarını bölüp dikkatini dağıtırken bu dört devlete yarıyor. Aralarındaki ilişki 1930'lardaki Mihver Devletlerine benziyor.

Bütün bunların yanında Trump'ın NATO ve Avrupa'ya yönelik tutumunun da bu ittifakın elini kuvvetlendirdiği iddia ediliyor.

Trump'ın en son "Ukrayna'ya yardımı kesin" çağrısı bunun kanıtı olabilir. Ancak günümüzde yaşanan dönüşümü bu dört ülke ittifakına indirgemek ya da yeni bir Doğu-Batı bloklaşmasıyla sınırlandırmak hata olur.

Haberin Devamı

Günümüzde asıl mesele, orta güçlerin çok boyutlu ittifak arayışında saklı.

Kanada buna iyi bir örnek.

Yeni Yalta diyerek büyük anlamlar yüklenen üçlü görüşmenin hemen öncesinde Kanada Başbakanı Carney, Çin lideriyle gıda ve çelik gümrük vergilerine istisna getiren ikili bir anlaşma imzaladı. Somut gelişme budur.

Carney, önce AB ile sonra Türkiye'yle ve ardından Çin'le benzer adımlar attı. Bu anlaşmaları Doğu-Batı ekseninin klasik kalıplarında okumak mümkün değil.

Diğer yanda İngiltere tekrar Avrupa Birliği ile yeni bir yol haritası oluşturmaya çalışıyor. AB, ekonomisini kurtarmak için Hindistan'a yanaşıyor. Bir tarafta İsrail, Yunanistan ve Hindistan'ı bir araya getiren, diğer tarafta Türkiye, Pakistan, Suudi Arabistan'ın öncülüğünü yaptığı yeni bölgesel ittifaklar var.

Haberin Devamı

Tüm bunların üstüne herkes kendi alanını ne pahasına olursa olsun korumaya çalışıyor. Mesela, AB'nin mültecileri Ruanda'ya sürme planı bunun bir tezahürü.