24 saat içinde iki okul baskını... Biri Şanlıurfa biri Kahramanmaraş'ta... Saldırganların biri 18 diğeri 14 yaşında... İkisinin de elinde silah... Ailelerinin ifadelerine göre ikisi de Pubg, Call of Duty, Battle of War gibi savaş- silah-şiddet içerikli oyunların bağımlısı, asosyal, sessiz, odasından çıkmayan, tüm gününü internette ya da Discord, Telegram gibi paylaşım gruplarında geçiren tipler. Saldırganların bu ortak özellikleri, Türkiye'de gençler arasında hızla yükselen tehlikeli bir eğilimi; "Inceller"i çağrıştırdı bana. Kaldı ki Kahramanmaraş saldırganı İsa Aras Mersinli'nin telefonundan Incel kelimesini lügata katan ve ABD'de 2014 yılında benzer bir katliam yapan Roger Elliot'un fotoğrafı çıktı. Okul baskınlarının "ana vatanı" zaten Amerika. Konuya Amerika örnekleri üzerinden bakalım bir de.

ŞİDDET İÇERİKLİ OYUNLAR VE SOSYAL MEDYADA GÖRÜNÜR OLMA ARZUSU
Önce 2 yıl önceye gidelim. Zira bu noktaya bir gecede gelmedik!

19 yaşındaki Semih Çelik, İstanbul Fatih'te surların üzerinde, hayatının baharındaki iki genç kadını hunharca katletti. Ondan 2-3 ay önce 18 yaşındaki Arda K., Eskişehir'de, Nazi sembollü yelek ve miğferi, elinde bıçakla cami basıp, önüne geleni yaraladı ve bu anları sosyal medyasından canlı yayınladı.

TEHLİKELİ EĞİLİM: INCELLİK

Her ikisinin de kadınlar başta insan ve hayvan nefreti ile beslenen Incel gruplarla yazışmaları ve savaş oyunları ile internet bağımlısı oldukları ortaya çıkmıştı. Şanlıurfa ve Kahramanmaraş saldırganlarının motivasyonu ve tipolojileri de hemen hemen aynı; örnek aldıkları adres ise Amerika.

Peki Amerika'da bir "salgın" gibi yayılan okul saldırıları bize kadar nasıl sıçradı

Ekonomik zorluklar, sosyal medyanın da etkisiyle 'görünür' olma arzusu, bilgisayar oyunları, dizi ve filmlerle zorbalığın yayılması, kutsallaştırılması, algoritmaların insafına bırakılmış yaşamlar... Uzman görüşlerinin çoğu aynı.

AMERİKA'DA HER 2 KİŞİDEN BİRİ SİLAHLI

350 milyona yakın nüfuslu Amerika'da her 3 yetişkinden birinin en az 1 silahı var. Ancak Türkiye'deki "silah sevdası" da ABD ile yarışır. Umut Vakfı'nın verilerine göre; Türkiye'de 2023 yılı itibariyle yaklaşık 4 milyonu ruhsatlı, 30 milyonu ruhsatsız silah bulunmakta. İçişleri Bakanlığı'nın 2025 yılı operasyonlarında ele geçirdiği ruhsatsız silah sayısı ise 110 bin 104.
SİLAHA ERİŞİM KOLAYLIĞI SONUÇLARI AĞIRLAŞTIRIYOR

Son yıllarda silahın psikolojik ve sosyolojik anlamlar taşıyan çok katmanlı bir olgu haline geldiğine dikkat çekiyor Adli Bilimler Uzmanı Prof. Dr. Aylin Yalçın Sarıbey diyor ki: "Filmler, video oyunları, internet ve sosyal medya aracılığıyla silahın estetik bir unsur gibi sunulması; 'en' başarılı, adaletli, güçlü karakterlerin silah kullanmaları gençlerin risk algısını köreltmekte, yanı sıra iletişim yerine fiziksel güç ve silahı merkeze koymalarına neden olmakta. Ateşli silahlara erişimin kolay olması dasonuçları ağırlaştırmakta. Dolayısıyla ateşli silahlara erişimi sınırlayabilmek için denetim ve takiplerin arttırılması, ceza muafiyeti ve teşvik edici sistemlerle var olan silahların dolaşımdan çıkartılması, ruhsatsız silah taşıma cezasının ertelemeye tabi olmayacak şekilde ağırlaştırılması, ruhsatlı silah sahiplerinin de her türlü önlemi almaları zorunlu tutulmalıdır. Risk grubunda olan çocukların tespiti, takibi ve psikososyal anlamda desteklenmeleri de büyük önem taşımaktadır."
ÇOCUKLARIN İŞLEDİĞİ SUÇLARDAN EBEVEYNLER DE SORUMLU TUTULABİLİR Mİ
Amerika'daki ilk "büyük" okul baskını 1999 yılında Columbine Lisesi'nde yaşandı. 2 lise öğrencisi, 20 Ocak 1999'da anne ve babalarına kayıtlı silahlarla, 12'si öğrenci biri öğretmen 13 kişiyi öldürdü. 1999'daki bu katliam, benzer saldırıların "başlangıç noktası" kabul ediliyor.

HER GÜNE BİR OKUL BASKINI

Statista.com verilerine göre, Amerika'da ilk-orta öğretim kurumlarında ateşli silahla işlenen olaylar, 1999-2017 yılları arasında düz bir çizgide, yıl içinde ortalama 25-60 olayla sınırlı. Ancak bu sayı 2017'de bir anda iki katına çıkıyor ve 119'a fırlıyor. 2023'te ise zirveyi görerek, 350'ye çıkıyor. 2024'te de durum benzer: 332 okul baskını. Yani neredeyse her güne bir okul baskını düşüyor!