Türkiye'de sigara kullanımı yükselişe geçti. Sağlık Bakanlığı Türkiye Hanehalkı Sağlık Araştırması'na göre 2017'de yüzde 31.5 olan tütün kullanımı, 2023'te yüzde 34.8'e çıktı. Erkeklerde sigara kullanımı yüzde 43.4'ten yüzde 46.1'e, kadınlarda ise yüzde yüzde 19.7'den yüzde 23.6'ya ulaştı. Asıl tehlike sadece sigara da değil; elektronik sigara, 'puff', aromalı ürünler ve sosyal medya üzerinden normalleştirilen yeni bağımlılık biçimleri. Elazığ'da düzenlenen Uluslararası Katılımlı Ulusal Tütün Kontrolü Kongresi'ni online takip etme ve bazı hocalarımızla röportaj yapabilme fırsatım oldu. Ortak kanı şu: "Denetimler acilen yeniden tavizsiz hale getirilmeli."

KANUN YAPMAK YETMEZ UYGULANMASI DA ŞART
Küresel Yetişkin Tütün Araştırması'na göre; 2008'de 15 yaş ve üzerinde yüzde 31.6 olan sigara içme oranı, 2012'de yüzde 27.1'e düştü. Ancak tablo 2012 sonrası tersine döndü ve sigara kullanımı 2016'da yeniden yüzde 31.6, 2023'te ise yüzde 34.8'e kadar çıktı.

Peki 2008- 2012 yılları arasındaki başarı neden yavaşladı

Yanıtı, Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Emekli Öğretim Üyesi Prof. Dr. Nazmi Bilir verdi: "Tütün endüstrisinin agresif pazarlama stratejileri ve denetimlerdeki zayıflama etkili oldu. O dönem 4207 sayılı Tütün Ürünlerinin Zararlarının Önlenmesi ve Kontrolü yasası başarıyla uygulandı. Ancak iyi bir kanuna sahip olmak tek başına yeterli değildir. Etki için o kanunun harfiyen uygulanması da şarttır. Maalesef 2012 sonrası uygulamadaki bu kararlılık gevşedi. Şu an neredeyse sigara içilmeyen mekân yok! Denetimler yavaşlayınca işletmeler de bu işi adım adım ileri götürdüler. Oysa kapalı alanlarda sigara içmek, sigara içmeyenlerin anayasal hakkının ihlalidir."
PUFF SATIŞI YASAK AMA HER KÖŞE BAŞINDA VAR
GENÇLER arasında sigara kullanımının artıyor oluşu da önemli başlıklardan: 15-24 yaş grubunda 2012'de yüzde 19.7 olan sigara kullanım oranı, yüzde 31.9'a yükseldi.

13-15 yaş grubunda yapılan ulusal okul tabanlı araştırmalara göre; 2003'te çocukların yüzde 8.4'ü herhangi bir tütün ürünü kullandığını belirtirken, bu oran 2017'de yüzde 17.9 oldu.

KİMSE YAŞ SORMUYOR

Çocukların sigaraya erişimi de kolaydı: Yüzde 61.6'sı sigarayı market ve büfelerden satın aldığını, yüzde 73.3'ü ise sigara alırken yaşlarının sorulmadığını ifade etti.

Sağlık Bilimleri Üniversitesi Gülhane Tıp Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Toker Ergüder, "Çocukların tütün endüstrisinin hedefi olduğu ve mevcut mekanizmaların da yetersiz kaldığı açık. Dolayısıyla kredi kartı ile satışının yasaklanmasından tutun kapalı dolaplarda satılmasına kadar yeni yasa üzerinde titizlikle çalışılıyor" dedi.

KALEM KUTUSUNA KADAR GİRDİ

"E-sigara" ve "puff" ürünlerinin de sigara kullanımını arttırdığına değinen Prof. Dr. Ergüder, "Türkiye'de bu ürünlerin satışı yasak. Ama neredeyse her köşe başında satılıyor. Tütün endüstrisi de bu ürünleri pazarlamak için yoğun çaba içinde. Okul çantalarına, kalem kutularına girecek kadar küçük ve renkli ürünler ürettiler" yorumunu yaptı.

BAĞIMLILIK NİKOTİNLE BAŞLIYOR

Meclis'te "suça sürüklenen çocuklar" komisyonunda danışmanlık da yapan Prof. Dr. Ergüder, sigara ile diğer bağımlılıklar arasında "sıkı ilişki" olduğunu da söylüyor: "Uyuşturucu bağımlılarının anneleri ile görüştük. Çocukların neredeyse hepsi bağımlılık yoluna sigarayla girmiş. 5 bin çocukla yaptığımız başka çalışmada ise uyuşturucu kullanan çocukların yüzde 99'unun sigara içtiğini tespit ettik. Yani uyuşturucu ve alkolle mücadele edeceksek sigarayla mücadele etmek zorundayız. Çünkü çocuklar bağımlılık serüvenine nikotinle başlıyor."