Dünyada ilk kez 16 yaş altı çocuklara sosyal medya yasağını getiren ülke Avustralya oldu. 10 Aralık'ta yasa yürürlüğe girdi. Fransa 2023'te benzer bir hamle yapmış, "15 yaş altına dijital yasal yaş sınırı" öngören yasayı devreye sokmuştu ama Avrupa Birliği tarafından yasanın hukuka uygunluğu 2 yıldır incelemede. İngiltere'de "Çevrimiçi Güvenlik Yasası", sosyal medya platformlarının 2025 ortasına kadar yaş doğrulama sistemlerini güçlendirmesini zorunlu kılıyor. Almanya, Danimarka, İtalya ile Türkiye'de takipte. 15 yaş altı çocukların sosyal medya kullanımını düzenleyen yasa teklifi bu ay sonunda Meclis'e gelecek. 12 yaşındaki evladımı düşünüp, hayli sevinsem de sorum şu: "Yasa tek başına yeterli mi" İşte yanıtı.

YASA ŞART AMA UYGULANABİLİRLİĞİVE TAKİBİ İYİ HESAPLANMALI

"Yasaklamalarla bir yere varılmayacağını düşünenler olsa da ben, düzenlemenin çocukların yararına olacağı kanaatindeyim. Zira çocukların haklarının aynı zamanda devletin koruması altında olduğu unutulmamalı" diyor İstanbul Barosu Çocuk Hakları Merkezi üyesi, avukat Süreyya Kardelen Yarlı, "Ancak" ile parantez açıyor: "Bu sorun 'özgürlükçülük' penceresinden bakarak çözülemeyeceği gibi sadece 'yasak' ile de çözülemez. Yasanın içeriği ne olacak Nasıl uygulanacak Ebeveynlere ve çocuklara nasıl anlatılacak Bunlar önemli. Zira, yeni kuşak zaten internetin, sosyal medyanın içine doğdu. 'Arka kapıları' bizden iyi biliyorlar. Başka şekillerde bir güvenlik açığı oluşturup; mesela VPN açarak ya da chat grupları kurarak, istedikleri sitelere yine de erişebilirler. Dolayısıyla söz konusu yasayla TikTok, Instagram, YouTube, Snapchat, Reddit, Facebook, Threads, Twitch ve X dahil olmak üzere sosyal medya platformlarına da ceza ya da sorumluluk atfedilmesi gerekir. Aile ve çocuklara sosyal medya okuryazarlığı verilmesi gibi koruyucu- önleyici çalışmalar da çok kıymetli."

TÜM BAKANLIKLARORTAK ÇALIŞMALI

"Çocukların bu uygulamalara niye meylettikleri, niye başında bu kadar zaman geçirdikleri, kendilerini sanal ortamda koruma, kollama, dijital taciz ve zorbalık konusunda ne kadar bilgili oldukları ve dijital dünyadaki haklarını bilip, bilmedikleri gibi noktalar sorgulanmalı ve çözümler yasaya da dahil edilmeli. Millî Eğitim Bakanlığı başta, tüm bakanlıkların da içinde olduğu topyekûn bir farkındalık- eğitim çalışması yürütülmeli."

ÇOCUĞUNUN ZEKÂSINI DİJİTALBECERİLERİ İLE ÖLÇEN AİLELER VAR HÂLÂ

Yasa, hukuki olduğu kadar çocuk ruh sağlığı açısından da önemli. Çocuk ve Genç Psikiyatristi, Prof. Dr. Veysi Çeri de yasayı destekliyor. Nedenini ise şöyle izah ediyor: "Toplumun tüm kesimleri için doğru olmayabilir ama ciddi bir kısmı, zararlı olduğunu söylediğimiz ve 'önermiyoruz' dediğimizde, araştırmalar aynı şeyi gösterse de ancak devlet bir kanun koyduğunda, konunun gerçekten önemli olduğunu anlıyor maalesef. 'Neden' ve 'Niçin'leri de izah edilmek şartıyla, çocukların sanal ortamda yasa ile korunacak olmasının toplumumuzda bence hâlâ ciddi bir karşılığı var. Zira sadece yaşadığınız büyükşehirleri ya da içinde olduğunuz sosyoekonomik çevreleri düşünmeyin.

Daha geçen hafta, 1 yaşında bebeği ile gelen bir hastam, bebeğinin telefonu küçücük elleriyle nasıl da kolayca açabildiğini ve bunun bir zekâ belirtisi olduğunu anlattı bana. Henüz 6 aylık bir bebeğin TV ile telefon ile hayal dünyasının genişleyeceğine inanan aileler var."

ROBLOX YASAKLANDI BİR 'OH' DEDİK

"Yanı sıra ailelerin çoğu telefona ya da sosyal medyaya izin veriyor. Siz yasakladığınızda, çocuk kendinin doğal bir haktan mahrum bırakıldığını düşünüp, ebeveynlerine düşman oluyor. Dolayısıyla 'ortak' bir zemin, 'ortak' hareket noktası olması açısından da yasa 'yol gösterici' olabilir. Mesela Roblox'un yasaklanması. Hala VPN ile girenler var mı Var. Ancak son 6 aydır Roblox gibi Huggy Wuggy gibi şiddet içerikli oyunlar dolayısıyla kapımı çalan daha az çocuk var, bir 'Oh' dedik."