İnsanlığa sinyal mi, yeni bir Yalta mı

Dünden beri dünyanın gözü Çin'in Shenzhen kentinde. Trump, Putin ve Şi, APEC zirvesinde bir araya geldi.

19 Kasım'daki bu buluşma 81 yıl önceki Yalta Konferansı'nı yeniden gündeme taşıdı.

Şubat 1945'te Roosevelt, Churchill ve Stalin Yalta'da buluştuğunda İkinci Dünya Savaşı henüz bitmemişti.

Almanya'nın geleceğinden Avrupa'nın siyasi düzenine, Birleşmiş Milletler'in kuruluşundan Sovyetler Birliği'nin Japonya'ya karşı savaşa katılmasına kadar önemli konular görüşüldü.

Yalta tek başına sadece savaş sonrası dünya düzenini yaratmadı, orada yapılan pazarlıklar ve ardından yaşananlar, Avrupa'nın bölünmesinde ve Soğuk Savaş düzeninin şekillenmesinde önemli rol oynadı.

Kısacası Yalta'nın tarihsel ağırlığı yalnızca açıklanan kararlarda değil, sonraki yıllarda dünyanın yaşadığı fiili sonuçlarda saklı.

Tabii ki bugün koşullar ve taraflar farklı.

Bu kez; dünyanın uzak bölgesinin yükselen devi Çin masada. Ve ABD, Rusya ve Çin aynı safta savaşan müttefikler değil, birçok alanda rakip.

Bu nedenle buluşmayı şimdiden "yeni Yalta" ilan etmek doğru olmaz. Ancak benzetmeyi önemli kılan, zirveden mutlaka karar çıkacak olması değil; otokrat liderler tarafından yönetilen büyük güçlerin başka ülkelerin geleceğini pazarlık konusu yapabilecekleri endişesi.

Zirve öncesi açıklamalar önemli idi. Kremlin Sözcüsü Peskov, görüşmenin "insanlığa bir sinyal olabileceğini" söyledi.

Nasıl bir sinyal

Barış ve uzlaşmanın mı, yoksa büyük güçlerin yeni pazarlıklarının sinyali mi

Nitekim Rusya'nın baş müzakerecisi Vladimir Medinsky'nin "sinyali" endişe verici: "Görevimiz, Avrupa'da yeni bir modern Yalta veya Potsdam olacak kapsamlı bir güvenlik sistemi oluşturmaktır. Böyle bir güvenlik sistemi kurmayı başarabilirsek, Avrupa'da barışı on yıllarca, belki de yüzyıllarca sağlayabiliriz. Bu bizim temel görevimizdir."

Zirve sonrasında gelişmelerde, iki ülkeye çok daha mütevazi bir ekonomiye sahip Rusya'nın lideri Putin'in bu yaklaşımı hissedilirse , "bu toplantının, büyük güçlerin liberal değerlerin çok az rol oynadığı, güvenlik odaklı ilkeler üzerine kurulu yeni bir dünya düzenini örgütleyeceği" tehlikesi barındırdığı söylenebilir.

Çin'in ekonomisi devasa ama nükleer silah kapasitesi ABD ve Rusya'nın gerisinde. Pekin, benzer yükümlülükleri üstlenmek istemiyor.

Çin'in pozisyonunu, bu tarihsel toplantıyı Shenzen'de yapıyor olması daha fazla netleştirdi sanırım...

Belli ki Shenzen dolaylı bir mesaj. Çünkü burası Çin'in ekonomik dönüşümünün ve teknolojik gücünün simgesi.

1945'te Yalta, savaş sonrası siyasi ve askerî düzenin tartışıldığı yerdi.

Bugün Shenzhen, teknolojik ve ekonomik gücün de uluslararası dengeleri belirlediği bir dönemi temsil ediyor.

Ve bu koşullardaki zirvenin ardından yayımlanan Barış Bildirisi...