'Devlet aklı' diye bir kavram var mı

Bu soruyu yapay zekaya sordum ve siyaset bilimi derslerinden vakıf olduğum bilgilerin en genişiyle bir kez daha karşılaştım.

Kavram, ilk olarak 1500'lü yıllarda, iki İtalyan -Niccolo Machiavelli ve Giovanni Botero- tarafından kullanılmış; sonraları dünyanın dört bir yanında yaygın kullanıma girmiş...

Fransızcası 'raison d'Etat' olan bu kavram, bizde 'hikmet-i hükümet' ve 'nizam-ı alem' kalıpları, son zamanlarda da 'beka' sözcüğüyle ifadesini bulmuş.

Yapay zekaya bakarsanız "Devletin çıkarı her türlü mülahazanın üstündedir" anlamına geliyor 'devlet aklı' ve devletin çıkarı söz konusu olduğunda ahlak, din ve hukuk ikinci planda kalıyor...

Teşekkür ettim ChatGPT'ye...

Konu, Kıbrıs'ta iktidarın beklemediği anlaşılan bir sonuca yol açan seçimin ardından kaygı duyanları yatıştırmak amacıyla yapıldığı anlaşılan Külliye'den bir danışmanın açıklaması üzerine ilgi alanıma girdi.

Söylenen özetle şu: "KKTC'de değişen bir şey olmayacak; Türkiye'nin devlet aklı gerekli neşteri vurur, gerekeni yapar."

Uzun zamandır ülkemizde ne oluyorsa, olan-biten, arkasında bir 'devlet aklı' olduğunu düşündürecek biçimde gerçekleşiyor zaten...

Zamanı biraz öne saralım.

MHP ve lideri Devlet Bahçeli'nin keskin ifadelerle eleştirilerine hedef seçtiği AK Parti ile yakınlaşmasını ve en ağır sıfatlarla andığı Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan'ı sahiplenmesini 'devlet aklı' dışında ne ile açıklayabiliriz

Cumhuriyet'ten önce oluşmuş Millet Meclisi'nin merkezinde bulunduğu parlamenter sistemi tek adamın şahsına bağlı 'cumhurbaşkanı hükümet sistemi' ile değiştirmek de öyle...

'Devlet aklı' öyle gerektirdiği için yapıldı o köklü değişiklik de...

Söz konusu 'devlet aklı' -yani 'hikmet-i hükümet', 'nizam-ı âlem' veya 'beka'- olduğu için de, sistem değişikliği niyetinden vazgeçmiş görünen AK Parti, o yönde tavır almakta tereddüt etmemişti.

'Beka' kavramıyla da ifade edilen 'devlet aklı' ülkeyi yaklaşık 100 yıldır sahip olduğu bir yapıdan bir çırpıda uzaklaştırabilmişti.

'Devlet aklı' öyle gerektirdiği için gidilen anayasa değişikliği halk oylamasının (2017) halktan da kıl payı destek alması bile 'beka' sözcüğünün sıkça kullanıldığı bir ortamda gerçekleşmişti.

"Atı alan Üsküdar'ı geçti" deyimi eşliğinde...

'Terörsüz Türkiye' kalıbıyla ifade edilen sürpriz gelişmeyi de ancak 'devlet aklı' kavramıyla gerçek anlamına kavuşturabiliriz.

Ülke için kökleşmiş bir sorunu ortadan kaldırmak amacıyla daha önce (2009-2015) açılmış sürece şiddetle karşı çıkmış olan MHP lideri Devlet Bahçeli, girişiminin AK Parti kadroları tarafından ilk elde şaşkınlıkla karşılanmasına bakılırsa, ortağına bile haber vermeden aynı süreci daha da çetin şartlarda sahipleniverdi.

Böylesine bir keskin dönüşü 'devlet aklı' kavramı dışında nasıl anlayabiliriz

İktidara uzak-yakın holdinglere günümüzde yargı aracılığıyla müdahalede akıl bulamayanlar 'devlet aklı' konusunda bilgisiz olmalı.

Artık durup düşünebiliriz...

'Devlet aklı'