Sabancı Üniversitesi Uluslararası İklim ve Enerji Merkezi (IICEC), 2025 biterken enerji dünyasını çok değerli bir zeminde buluşturdu.

"Türkiye Kritik Enerji Mineralleri Görünümü 2025" raporunun lansmanı niteliğindeki konferans, 'Dünyada ve Türkiye'de Enerji Güvenliğinin Bugünü ve Yarını; Kritik Minerallerde Riskler ve Fırsatlar' başlığını taşıyordu.

Konferansı, Sabancı Üniversitesi Kurucu Mütevelli Heyeti Başkanı Güler Sabancı, "Enerjideki büyümeyi güvenli, rekabetçi ve sürdürülebilir şekilde sağlamak üzere kamu ve özel sektör tarafından önemli adımlar atılıyor" sözleriyle açtı.

Ardından IICEC Koordinatörü Dr. Mehmet Doğan Üçok, bu son derece değerli çalışmanın sunumunu, IICEC Direktörü Bora Şekip Güray'a bıraktı.

Güray, hızlı bir özetle ana başlıkların altını çizdi ve IICEC uzmanlarınca derlenen 6 önemli öneriyi dile getirdi.

Kritik mineraller meselesinde, en önemli tespit, Çin'in başını alıp gittiği, yetişme olasılığının çok çok zor olduğu ve artık bütün dünyanın buna göre konumlanması gerektiğini anlatıyor. Çünkü, aşağıdaki maddelerin tümü gerçek verilerden sağlanmıştır.

- Enerjiyle de İlişkili 20 Stratejik Mineralin Rafinajında, Çin 19 mineralin tedarikçisi olarak ezici bir üstünlüğe sahip.

Enerji teknolojilerinde ve birçok stratejik sektörde temel girdi olan kritik minerallerde yüksek coğrafi yoğunluk; enerji güvenliği, ekonomik ve ulusal güvenlik risklerini artırmaktadır.

Özellikle rafinajda tek bir ülkeye (Çin) ortalama yüzde 70 ve bazı minerallerde yüzde 90'lara varan düzeyde bağımlılık, son dönemde sayısı artan ve kapsamı genişleyen ihracat kısıtlamaları, jeopolitik dinamikler riskleri pekiştirmektedir.

- Türkiye'nin kritik mineraller değer zincirinde ağırlık madencilikte; ancak rafinaj ve işleme kapasiteleri henüz yeterli düzeyde değildir.

- Önemli kritik enerji minerallerinin yıllık taleplerinde 2053 yılına kadar 3 ila 11 kat artış öngörülmektedir; enerji dışındaki sektörlerde kullanımlar talebi yükseltecektir.

-Gelişen politikalar ve sektörel yönelimler, kritik minerallerde güçlenen stratejik yönetim perspektifine işaret etmektedir.

-Artan riskler ve gelişen fırsatlar, stratejik planlama perspektifinin destekleyeceği önemli gelişim alanlarına işaret etmektedir.

RİSKLER

– Enerji güvenliği riskleri – Enerji dışında stratejik sektörler için riskler – Dış ticaret dengeleri ve makro ekonomi riskleri

FIRSATLAR

– Ekonomik rezerv envanterinde & katma değerli üretimde artış – Özellikle rafinajda ve işlemede çeşitlendirme ve alternatif tedarikçi arayışları – Güçlü talep dinamiklerine sahip iç piyasa, teknoloji ekosistemi & çok yönlü iş birlikleri

STRATEJİK PLANLAMA

' Önemli politika mekanizmaları ve yol haritaları ' Madencilik ve bütüncül değer zinciri envanteri gelişimi ' Rafinaj odaklı stratejik büyüme ' Yatırım teşvik modelleri, sürdürülebilirlik, inovasyon ve teknoloji ' Diplomasi, bölgesel ve uluslararası iş birlikleri ' Minerallerde ve teknolojilerde odaklı yaklaşımlar

Bora Şekip Güray, son olarak IICEC raporunda yer alan, bütüncül stratejik planlama önerilerini sıraladı:

1-Stok mekanizmalarının belirlenmesi, yüksek katma değerli üretimi, tedarikte çeşitlendirmeyi ve risklere dayanıklılığı artıracak yol haritalarının oluşturulması,

2-Madencilikte ve tedarik zincirlerinin genelinde güncel, detaylı ve bütüncül envanterlerin geliştirilmesiyle ekonomik potansiyelin belirlenmesi ve öngörülebilirliğin güçlendirilmesi,

3-Rafinajda bölgesel ve küresel bir oyuncu olma yönünde gelişen fırsatların, uzun dönemli planlama, stratejik yatırım ve teknoloji modelleriyle değerlendirilmesi,

4-Nitelikli ve sürdürülebilir büyüme için yatırım teşvik modelleri, inovasyon ve Ar-Ge yetkinlikleri, iş gücü programları ve kurumsal kapasitelerin geliştirilmesi,

5-Türkiye'nin stratejik konumu, diplomasisi ve uluslararası iş birlikleri yoluyla sağlanabilecek çok boyutlu ekonomik ve stratejik faydaların değerlendirilmesi, ' Özellikle rezervleri ve üretim potansiyeli yüksek olan Afrika'da, kamu ve özel sektör yatırımlarıyla konumlanma, ' Talebi, güvenlik, çeşitlendirme, rekabetçilik ihtiyaçları artan piyasalarla tedarik, ticaret, geri dönüşüm fırsatlarının değerlendirilmesi, ' IEA Kritik Mineraller Güvenliği Programı'na aktif katılım yoluyla koordinasyon mekanizmalarına katkı sağlanması,

6-Mineral ve teknoloji odaklı özel yaklaşımlar içerisinde, özellikle: ' Nadir Toprak Elementlerinde açıklanan büyük kaynak keşfinin, rezerv doğrulamalarından uç ürünlere kadar stratejik değer zinciriyle geliştirilmesi, ' Lityumda ve batarya teknolojilerinde üretim, inovasyon ve tedarik üssü olma fırsatlarının değerlendirilmesi, ' Rafinaj, batarya katot ve anot malzemeleri, yüksek verimli kalıcı mıknatıs gibi alanlarda teknolojik gelişime odaklı, uluslararası ve sektörler arası iş birliklerinin geliştirilmesi, ' Bakırda arama, katma değerli üretim ve işleme kapasitelerinin geliştirilmeye devam edilmesi.