Birleşmiş Milletler İklim Zirvesi COP31 dolayısıyla Antalya'dayım ve görüşmeleri yerinde takip ediyorum. Zirvenin ilk günlerinde Türkiye'nin gündeme taşıdığı hedeflerden biri, elektriğin dünya genelinde nihai enerji tüketimindeki payını 2035'e kadar yaklaşık yüzde 23'ten yüzde 35'e çıkarmak. Bunun günlük hayattaki karşılığı, otomobillerin benzin yerine elektrikle çalışması, uygun binaların ısı pompalarıyla ısıtılması, fabrikaların bugün fosil yakıtlarla karşıladığı enerji ihtiyacının bir bölümünü elektrikle karşılaması.

Peki bu elektriği kim, hangi kaynakla ve hangi maliyetle üretecek Antalya'daki tartışmanın ekonomi ve enerji güvenliği boyutu burada başlıyor.

PARİS'TEN ANTALYA'YA NE DEĞİŞTİ

2015'te Paris'te ülkeler küresel sıcaklık artışını 2 derecenin oldukça altında tutmayı ve 1,5 dereceyle sınırlamak için çaba göstermeyi kabul etti. 2023'te Dubai'de enerji sistemlerinde fosil yakıtlardan uzaklaşma çağrısı yapıldı. 2024'te Bakü'de gelişmekte olan ülkelere sağlanan iklim finansmanının 2035'e kadar yılda en az 300 milyar dolara çıkarılması hedeflendi. Kamu ve özel kaynaklardan yılda 1,3 trilyon dolar seferber edilmesi için de çağrı yapıldı. Geçen yıl Belem'de ise kuraklık, sel ve aşırı sıcaklara karşı hazırlığı güçlendirecek uyum finansmanının 2035'e kadar en az üç katına çıkarılması istendi.

Peki dünya bu kararların ardından ne kadar yol aldı

BM Çevre Programı'nın 2026 raporuna göre mevcut politikalar dünyayı bu yüzyılda 2,8 derecelik ısınmaya götürüyor. Ülkeler son taahhütlerini eksiksiz uygulasalar bile tahmin 2,6 ila 2,7 derece. Finansmanda da benzer bir açık var. Belem'de öngörülen üç kat artış gerçekleşse dahi gelişmekte olan ülkelerin 2035'teki uyum finansmanı ihtiyacının ancak yüzde 20 ila 29'u karşılanabilecek. Bir belediye için bu açık, taşkın riskini bildiği hâlde yağmur suyu altyapısını yenileyecek kaynağı bulamaması demek.

YÜZDE 35'E GİDEN YOL ŞEBEKEDEN GEÇİYOR

Yüzde 35 hedefi, COP31 Başkanlığının açıkladığı bir girişim. Zirvenin ilk günlerinde 180'den fazla şirket temiz elektrifikasyonun hızlandırılması çağrısına destek verdi. Şimdi yatırım tarafına bakmak gerekiyor. Bir fabrika elektrikli ekipmana geçtiğinde şebeke bu talebi karşılayabilecek mi İşletme elektriği rekabetçi bir fiyattan alabilecek mi Artan talebin ne kadarı düşük emisyonlu kaynaklardan karşılanacak

Her sektörün ihtiyacı farklı. Çimento fabrikasında elektriğe geçiş, yakıttan kaynaklanan emisyonları azaltabilir. Kireçtaşının işlenmesi sırasında açığa çıkan karbondioksit için ise ayrıca çözüm gerekir. Konutlarda da yalıtım, ısı pompasına geçişin sağlayacağı tasarrufu doğrudan etkiler. Yüzde 35 hedefinin ekonomiye ve emisyonlara etkisini bu yatırım kararları belirleyecek.

Antalya'da ilerleme sağlanabilecek alanlardan biri, kalkınma bankalarının şebeke, depolama ve enerji verimliliği yatırımlarına hangi koşullarda kredi açacağının somutlaşması. Bir diğeri, sel ve kuraklık riski yüksek ülkelerin hibe ve uygun koşullu finansmana daha kolay erişmesi. Bugün bir ülke hem elektrik şebekesini yenilemek hem de kuraklığa karşı su altyapısını güçlendirmek zorunda kalabiliyor. Borçlanma maliyeti yüksekse iki yatırım da erteleniyor. Bakü ve Belem'de açıklanan hedeflerin karşılığını, bu projelerin hangilerinin başlayabildiği gösterecek.