İstanbul'un Beyoğlu ilçesine bağlı tarihî Hasköy semtinde konumlanan yaklaşık 500 yıllık Piri Paşa Hamamı, kapsamlı restorasyon çalışmalarının ardından çağdaş bir sanat galerisine dönüştürüldü. Osmanlı mimarisinin görkemli mirasını günümüze taşıyan bu tarihî mekân, 38 usta sanatçının eserlerinin yer aldığı "İçimdeki Sessizlik" başlıklı açılış sergisiyle kapılarını sanatseverlere ve kültür meraklılarına yeniden açtı.

İstanbul'un Haliç kıyısındaki kadim yerleşim yerlerinden biri olan Hasköy, tarih boyunca farklı kültürlerin, inançların ve toplumsal yaşam biçimlerinin kesişim noktası olma özelliğini korumuştur. Bu zengin coğrafyanın mimari incilerinden biri olan Piri Paşa Hamamı, inşa edildiği 16. yüzyıldan itibaren semtin sosyal mimarisinde merkezi bir role sahip olmuştur. Yüzyıllar boyunca mahalle kültürünün, gündelik yaşam ritimlerinin ve toplumsal dayanışmanın odağında yer alan hamam yapısı, dönemin mimari estetiğini ve mühendislik birikimini yansıtan en özgün örnekler arasında kabul edilir.

HASKÖY'ÜN KALBİNDE BEŞ YÜZYILLIK BİR KÜLTÜR MİRASI

Zamanın tahribatı, kentleşme dinamiklerinin değişmesi ve işlevsel dönüşümler nedeniyle uzun süre atıl kalan ya da amacına uygun kullanılmayan yapı, DEMSA Group tarafından yürütülen titiz bir restorasyon projesiyle yeniden ayağa kaldırıldı. Aslına sadık kalınarak gerçekleştirilen koruma ve tamirat çalışmaları sonucunda mekân, "Dem Art Gallery" ismiyle İstanbul'un kültür ve sanat haritasına kazandırıldı. Bu dönüşüm, yalnızca fiziksel bir yenilenmeyi değil, aynı zamanda tarihî bir hafızanın günümüzün estetik anlayışıyla yeniden buluşmasını temsil ediyor.

16. YÜZYILDAN GÜNÜMÜZE UZANAN DÖNÜŞÜM YOLCULUĞU

Osmanlı devri yazılı kaynaklarında ve arşiv belgelerinde çoğunlukla "Hamam-ı Cedid" (Yeni Hamam) adıyla anılan Piri Paşa Hamamı, köklü geçmişiyle İstanbul'un vakıf kültürünün kıymetli örneklerindendir. Yapılış tarihi 16. yüzyılın başlarına kadar uzanan eser, 1766 tarihli İstanbul Vakıf Hamamları Kayıtları'nda da detaylı biçimde belgelenmiştir. Yapı, özgün kullanım süreci boyunca sadece insanların temizlik ihtiyaçlarını karşıladığı bir mekân olmanın çok ötesine geçmiş; mahalle sakinlerinin bir araya geldiği, haberleştiği, kutlamalar yaptığı ve toplumsal bağlarını güçlendirdiği bir sosyalleşme platformu vazifesi görmüştür.

Zaman içerisinde kentsel ihtiyaçların değişmesi ve geleneksel hamam kültürünün zayıflamasıyla birlikte yapı özgün işlevini yitirmiştir. Cumhuriyet dönemi ve sonrasında farklı ticari amaçlarla kullanılan, hatta bir dönem konfeksiyon atölyesine dönüştürülerek iç mekân bütünlüğü zedelenme tehlikesi geçiren yapı, nihayet başlatılan uzman restorasyonuyla özgün kimliğine kavuşturulmuştur. Geçmişte suyun ve buharın arındırıcı gücü etrafında toplanan insanlar, bugün aynı kubbenin altında sanatın birleştirici ve düşünceyi derinleştiren atmosferinde buluşmaktadır.

"İÇİMDEKİ SESSİZLİK" SERGİSİ VE SANATSAL ÇEŞİTLİLİK

Dem Art Gallery'nin kapılarını sanatseverlere açtığı ilk etkinlik olma taşıyan "İçimdeki Sessizlik" sergisi, deneyimli küratör Erkan Doğanay'ın yönetiminde hazırlandı. Türkiye çağdaş sanatının farklı dönemlerini ve üslup arayışlarını temsil eden 38 sanatçıyı bir araya getiren sergi, geniş bir kuşak yelpazesine yayılıyor. Türk resim ve heykel sanatının duayen isimleri ile orta ve genç kuşak temsilcilerinin yapıtları, mekânın tarihî dokusuyla organik bir diyalog kuruyor.

Sergide Kuzgun Acar'ın biçimsel form arayışları, Selma Gürbüz'ün masalsı ve imgesel dünyası, Seyhun Topuz'un soyut heykeltıraşlık anlayışı, BUBİ'nin malzeme odaklı özgün yüzey çalışmaları, Mustafa Horasan'ın figüratif dışavurumculuğu, Ahmet Yeşil'in ritmik çizgi katmanları ve Mehmet Güler'in tuval üzerindeki güçlü kompozisyonları aynı çatı altında sergileniyor. Farklı disiplinlerden, tekniklerden ve gereçlerden beslenen bu çalışmalar; resim, heykel, rölyef ve enstalasyon gibi çeşitlilik gösteren anlatım olanaklarıyla ziyaretçilere son derece zengin bir görsel deneyim sunuyor.

OSMANLI HAMAM MİMARİSİ İLE ÇAĞDAŞ SANATIN BULUŞMASI

Dem Art Gallery'nin en belirleyici özelliklerinden biri, sergileme tasarımının tarihî mimariyle kurduğu doğrudan ilişkidir. Tipik bir Osmanlı hamam plan şemasına sahip olan yapıda yer alan soyunmalık, ılıklık, sıcaklık, halvet hücreleri ve külhan gibi bölümler, özgün mimari nitelikleri korunarak modern sergi alanlarına dönüştürülmüştür. Yüksek kubbeler, ışık gözleri (filgözü), mermer kurnalar, göbek taşı ve taş duvarlar; çağdaş sanat eserleri için alışılagelmiş "beyaz küp" galeri mekânlarından çok farklı, büyüleyici ve karakteristik bir fon oluşturmaktadır.

Ziyaretçiler, sergilenen tabloları ve heykelleri incelerken aynı zamanda yüzyılların izini taşıyan taş ve mermer işçiliğini, kubbe mimarisinin akustiğini ve ışık oyunlarını deneyimleme olanağı buluyor. Tarihî hamamın otantik atmosferi ile modern sanatın yenilikçi dili arasında kurulan bu denge, İstanbul'un tarihî mirasını koruyarak yaşatma yöntemleri açısından da nitelikli bir model oluşturuyor.

KENT HAFIZASI VE KÜLTÜREL SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK

Tarihî kent dokularının korunmasında yalnızca fiziki yapıyı tamir etmek yeterli olmamakta, yapının kent yaşamı içerisinde işlevsel kılınması gerekmektedir. Piri Paşa Hamamı'nın bir sanat galerisi olarak yeniden yapılandırılması, Beyoğlu ve Hasköy bölgesinin kültür-sanat rotasına yeni ve güçlü bir ivme kazandırıyor. Tarihî kentsel alanların dönüştürülerek yeniden hayata katılması, hem yerel topluluğun hafızasını canlı tutmakta hem de bölgenin nitelikli ziyaretçi çekmesine katkı sağlamaktadır.