Mondros'un ardından işgal edilen İstanbul'da sadece cephelerin değil, mutfakların ve fabrikaların da kaderi yazılıyordu. Hayat pahalılığına ve yabancı sermayenin sömürüsüne karşı tramvayları durduran, fırınları kapatan işçiler; Milli Mücadele'nin karanlık günlerinde ekmek ve onur kavgasını barikatlara taşıdı.

Mondros Mütarekesi imzalanmış, İstanbul işgal edilmiş ve halk derin bir yoksulluğun içine düşmüştü. Ancak o karanlık günlerde sadece siyaset konuşulmuyordu; şehrin tramvaylarını durduran, fırınlarını kapatan bir "işçi çığlığı" yükseliyordu.

HAYATIN DURDUĞU AN: TRAMVAYLAR NEDEN GİTMİYOR

Bugün İstiklal Caddesi'nde turistik bir simge olan tramvaylar, 1919-1922 yılları arasında İstanbul'un can damarıydı. Ancak Mütareke döneminde tramvay vatmanları ve kondüktörler, artan hayat pahalılığına karşı şehri "sessizliğe" büründürdü. Makalede anlatılanlara göre, tramvay işçilerinin başlattığı grevler sadece ücret artışı değil, aynı zamanda insanca çalışma koşulları içindi. Şehirde ulaşım durunca, işgal güçleri bile kendi askerlerini ulaşımı sağlamak için görevlendirmek zorunda kalmıştı.

FIRINCILARIN GREVİ VE BOŞ KALAN SOFRALAR

Dönemin en kritik olaylarından biri de fırıncıların iş bırakmasıydı. İşgal İstanbul'unda enflasyon öyle bir noktaya gelmişti ki, halk temel gıda maddesi olan ekmeğe ulaşmakta zorlanıyordu. Fırın işçileri, hem hamurhanelerdeki kötü koşullara hem de düşük ücretlere başkaldırdığında İstanbul halkı için psikolojik olarak en zorlu dönemlerden biri başladı.

İŞGAL GÜÇLERİNE KARŞI BİR DİRENİŞ: LİMAN VE TERSANE

İstanbul'un kalbi olan limanlar ve tersaneler de grev dalgasından nasibini aldı. İngiliz ve Fransız işgal kuvvetleri, kendi ikmal yollarını açık tutmak için işçilere baskı yapsa da, liman işçileri örgütlenmekten geri durmadı. Türkiye İşçi ve Çiftçi Sosyalist Fırkası gibi oluşumlar, bu dönemde işçilerin sesini duyuran en önemli mecralar oldu.

CUMHURİYET'E MİRAS KALAN MÜCADELE

Dr. Deniz Demir'in makalesi bize şunu hatırlatıyor: Milli Mücadele sadece cephede topla tüfekle değil, aynı zamanda şehrin fabrikalarında ve atölyelerinde verilen hak arama mücadelesiyle de iç içeydi. Mütareke dönemindeki bu grev dalgaları, Cumhuriyet'in kurucu kadrolarına organize ve hakkını arayan bir işçi sınıfı mirası bıraktı.

Günün Notu: 1920'lerin İstanbul'unda bir işçinin günlük yevmiyesi, bir somun ekmek almaya yetmeyecek noktaya geldiğinde; grev artık bir tercih değil, bir hayatta kalma mücadelesi haline gelmişti.

MÜTAREKE DÖNEMİNDEN TARİHİ NOTLAR

"Vatandaş Ekmek Ye" Kampanyaları ve Karne Sistemi: Fırıncı grevleri ve buğday kıtlığı o kadar büyük bir krize yol açmıştır ki, Osmanlı Hükümeti ve Şehremaneti (Belediye) halkın isyan etmesini önlemek için fırınların önlerine polis dikmiş, "Vatandaş Ekmek Ye" adı altında kalitesi düşük, içi nemli ve mısır karışımlı "Vasıf Ekmeği" (karne ekmeği) dağıtımı başlatmıştır. Fırıncılar ise un fiyatlarının yüksekliğini protesto etmek için sabaha karşı gizlice fırın kapatma eylemleri yapmıştır.