Bir vakitler Allah bizi "yoklukla" imtihan etmişti; günümüzde ise "varlıkla"...

Çocukluğumda ve gençliğimde kitaba ulaşmak, kitap satın almak benim için büyük bir zorluktu. Şimdi ise kütüphanemde biriken kitapları okuyamama sorunsalıyla karşı karşıyayım. Bu durum, biraz da seçiciliğimden kaynaklanıyor; bir kitabın okunup okunmayacağına genellikle ilk on sayfada karar veriyorum. Bazen çok beklediğim kitaplar bir anda elime ulaşıyor; ancak iş yoğunluğu, günlük telaşlar ve avare meşgaleler arasında onlara bir türlü vakit ayıramıyorum.

Şimdi ise kütüphanemin kuytu bir köşesinde, yıllardır ihmal ettiğim, haksızlık yaptığım bir kitap beni bekliyor. Vaktiyle birçok sayfasını atlayarak okuduğum bu eseri, yeniden ve hakkını vererek okumaya karar verdim. Bu kararı alırken de ilginç bir metodu, kadim bir geleneği devreye soktum: Tefe'ül.

İran'da entelektüel çevrelerde, misafir geldiğinde televizyon açılmaz; Hafız-ı Şirazî'nin Divan'ı okunur. Hatta İranlılar, kışın en uzun gecesi olan "Şeb-i Yelda"da Şiraz'a gider, Hafız'ın kabri başında toplanır ve bu geleneği yaşatırlar.

Aslında tefe'ül, Arap edebiyatından İran edebiyatına intikal etmiş bir gelenektir. "Fal" ve "tefe'ül" kelimeleri; iyiye yorma, bir olayı hayırlı bir başlangıca veya gelecekteki bir işarete yorma anlamlarını taşır. İslami İran edebiyatında ilk kez Şehnâme'de karşımıza çıkan bu uygulama, zamanla Kur'an-ı Kerim, Mesnevi ve özellikle Hafız'ın Divan'ı ile bütünleşmiştir. İlginçtir ki Osmanlı döneminde de devlet adamları ve askerler, önemli kararlar alacakları zaman veya sefere çıkmadan önce niyet edip kitaplardan rastgele bir sayfa açarak geleceğe dair bir işaret ararlardı.

Bugün İran kültüründe "Fâl-ı Hafız" olarak bilinen bu gelenek, kararsızlık anlarında veya umut arayışında başvurulan manevi bir rehberdir. Modern psikolojinin yerini tutan bir nevi ruhsal tedavi, bir çeşit meditasyon yöntemidir. Osmanlı'da da şairler ve edipler; Fuzûlî, Hafız ve Şirazî gibi isimlerin divanlarını kullanarak bu yönteme sıkça başvurmuşlar ve bu uygulamaların derlendiği eserlere "Tefeülname"