Hiç unutmam, bir gün Adil Saraç Hocamızı ziyarete gitmiştim. Elimde kâğıt ve kalem olduğunu fark edince yüzünde hafif bir sertlik belirdi; hatta buna kızgınlık da denebilirdi. "Anın hazını yaşa!" dedi. Devamında şunu söylemişti. "Yazmak için değil, anlamak için buradasın…" Karşımdaki insan, Mehmet Âkif'in Safahat'ını, Necip Fazıl'ın Çile'sini ezberinde taşıyan bir hocaydı. Yazıya mesafesi, bilgiyi küçümsediğinden değil; bilginin ancak zihinde ve kalpte yer ettiğinde gerçek anlamını bulduğunu bildiğindendi. Klasik hocalar için asıl olan, satırda kalan değil, sadırda kök salandır. Onlar, not alan değil; hatırlayan, taşıyan ve yaşayan bir hafızayı önemserdi.

Adil Hoca, o gün benim için o zamana dek adını bile duymadığım şairlerden şiirler okuyordu. Mısralar peş peşe akıyor, her biri zihnimde yeni kapılar açıyordu. Merakımı gidermek, duyduklarımı kaybetmemek ve sonradan unutmamak için refleks hâlinde kalemle kâğıda yönelmiştim. Belki de tam bu yüzden, hocanın uyarısı bu kadar sert ve öğretici oldu. Çünkü onun dünyasında şiir, not alınacak bir metin değil; yaşanacak, zihinde taşınacak bir hâldi.

Adil Saraç Hoca'dan yüz yıllar hatta bin yıllar önce de Bilge Krallar da bu yazı işine karşı değildi ama mesafeliydi. Rivayet edilir ki Çin'de imparatorun danışmanı olan Cai Lun, dünyada kâğıdı ilk bulan kişi olarak bilinir, kâğıt yapım teknolojisinde yenilikler getirmiş bu adam, kralın huzuruna çıkar. Kâğıdı buldum der. Çin kralı, kâğıdı bulan Lun'a dönerek sakin ama kesin bir dille konuşur: "Sen bir hafıza değil, yalnızca bir hatırlatma iksiri bulmuşsun." Bu söz, Platoncu bir bilgenin yazıya dair kadim kuşkusunu taşır. Çünkü gerçek bilgi, kâğıtta değil; zihnin canlı deviniminde, sorgulamada ve hatırlamada var olur. Yazı, bilgiyi doğurmaz; yalnızca onu çağırır. Lun'un bulduğu şey, bilgelik değil, bilgelikten düşme ihtimaline karşı tutulan bir işarettir. Kral'ın uyarısı, insanı düşünmenin zahmetinden kurtaran her aracın, aynı zamanda düşünmenin kendisini zayıflatabileceğini fısıldar.

Kâğıdın mucidi Lun, tıpkı Platon'un anlattığı Theuth gibi, kâğıdı insan zihninin yükünü hafifletecek bir armağan olarak Kral'a sunar. Yazının, unutmayı ortadan kaldıracağına ve bilgiyi kalıcı kılacağına inanır. Ancak Kral, Platoncu bir bilgenin mesafesiyle bu armağana yaklaşır ve uyarısını dile getirir: "Sen bir hafıza değil, yalnızca bir hatırlatma iksiri bulmuşsun." Çünkü Theuth'un icadı gibi Lun'un buluşu da bilgiyi zihnin içinden alıp dışarıya taşır; insanı hatırlamaya değil, hatırlatılmaya alıştırır. Yazı, bilgelik vaat ederken düşünme zahmetini sessizce devralır. Kral'ın itirazı, hakikatin kâğıtta değil, diyalogda ve zihnin canlı çabasında yaşadığına dair kadim bir hatırlatmadır.

Theuth'un yazıyı bir kurtuluş olarak sunmasıyla başlayan bu hikâye, bugün bambaşka bir biçimde karşımıza çıkıyor. Modern insan, artık yalnızca yazıyı değil; ekranları, uygulamaları ve bulutları hafızasının yerine koymuş durumda. Not alıyor, kaydediyor, arşivliyor; fakat bütün bu birikim, düşünmenin yerini tutmuyor. Hatırlamak yerine erişmeye, anlamak yerine işaretlemeye alışıyoruz. Bilgi, zihinde yoğrulup dönüşmeden, olduğu gibi saklanıyor. Kral'ın binlerce yıl önce dile getirdiği uyarı, bugün daha yüksek bir sesle yankılanıyor: Düşünce, dışarıya emanet edildikçe içeride zayıflıyor.