Yeni Şafak gazetesi, 15 Ekim 2022'de şöyle bir haber yayımladı:

"ABD'nin Alaska eyaletinde, kabuklu Arktik canlılarından kar yengeci nüfusunun son iki yılda yüzde 90 azaldığı öğrenildi. O nedenle bu yıl kar yengeci sezonu iptal edildi."

Alaska kar yengeci, Bering Denizi'nin soğuk sularında yaşayan bir deniz kabuklusu.

Ben de o günlerde, "Bu haber Türkiye'de kaç kişiyi ilgilendirir" diye sormuş ve kendi cevabımı şu mizahi cümleyle vermiştim:

"En azından Bodrum Lucca müşterilerini ilgilendirir..."

Çünkü o yıl Lucca'nın Bodrum menüsünde vardı.

Sorunun asıl ve gerçek cevabı bu değildi

Oysa sorunun ciddi ve gerçek cevabı şuydu:

Hepimizi çok yakından ilgilendirir.

Alaska yengeci aslında küçük bir ekonomi. Yılda yaklaşık 16 milyon kilo ürün elde ediliyor. Bunun ekonomik karşılığı 101 milyon dolar civarında. Taşıma, saklama ve restoran satış fiyatları eklendiğinde bu rakam elbette büyüyor.

Ama asıl mesele bu değil.

8 santimlik bir dişi yengeç kaç yumurta bırakır

Alaska yengeci soğuk denizin derinlerinde, çamurlu ve kumlu zeminde yaşıyor. Erkekleri 16 santimetreye, dişileri ise 8 santimetreye kadar büyüyebiliyor. Bir dişi yengeç 100 bine yakın yumurta taşıyabiliyor.

Bu canlıların yalnızca belli bir boya ulaşmış erkekleri avlanabiliyor. Yavrularsa soğuk denizin dibinde oluşan serin doğal havuzlarda büyüyebiliyor.

Sorun şu: Bering Denizi çevresindeki sular, yeryüzünde en hızlı ısınan bölgelerden biri.

Bu sularda sıcaklık artışı, kar yengeçlerinin yaşamını etkiledi. Yavruların vücut ısılarını dengelemek için daha fazla enerji harcamaları, onları bir anlamda açlığa mahkûm etti. NOAA'nın verilerine göre doğu Bering Denizi'ndeki kar yengeci sayısı 2018'de tahminen 11,7 milyarken 2022'de 1,9 milyara kadar geriledi. (cbsnews.com⁠)

Alaska yengeci 1,5 derecelik ısınmaya dayanamadı, bizim Mavi Yengeç dayanır mı

Yanlış okumadınız: Burada sözünü ettiğimiz, deniz sıcaklığındaki sınırlı bir artışın bile yaratabildiği büyük etki.

Çünkü mesele 101 milyon dolarlık küçük bir ekonomi olmaktan çıktı. Bir noktadan sonra bizim Dalyan mavi yengecimize, oradan da hayatında ne Alaska ne de mavi yengeç yemiş bütün Türkiye vatandaşlarına dokunur hâle geliyor.

Bu yazıyı 9 Kasım 2022'de yazmıştım. Üzerinden dört yıl geçmiş. Ben konuyu takip etmedim. Ama başka bir gazeteci takip etmiş ve dün yazdı.

Alaska yengeciyle ilgili ilk renli bilgi bağımsız medyadan geldi

Tahmin ettiğim üzere, COP31'le ilgili ilk renkli yazı bağımsız medyadan geldi.

Patronlar Dünyası Genel Yayın Yönetmeni Toygun Atilla, COP31 üzerine yazdığı renkli yazıya Alaska yengeçlerinin akıbetiyle başlamış. Atilla'nın aktardığına göre, o yıl getirilen avlanma yasağının ardından kar yengeci sayısı bugün 7 milyara ulaşmış; bu da normal sayının yaklaşık yarısı demek.

Yasak getirildiği yıl Mısır'da COP27 düzenleniyordu. Demek ki küresel ısınmanın yol açtığı bir felaketin ardından yengeç sayısı, dört COP döneminde ancak eski düzeyinin yarısına ulaşabilmiş.

İşte bu nedenle COP31 çok önemli.

Ama bakıyorum, bu sorunun yaşandığı Alaska'nın bağlı olduğu ABD'nin seçim dayağı yemiş başkanı küresel ısınma sorununa inanmıyor.

Bu toplantı çok önemli. Ben de toplantıya davetli olmadığım hâlde "dışarıdan gazel okumaya" devam edeceğim. Size renkli bilgileri aktarmaya çalışacağım.

Antalya'daki en büyük toplantı salonunun adı Gazze oldu

Bugün bu dev toplantının genel bir fotoğrafını anlatacağım.

Aklınıza şu soru gelebilir:

"İyi ama insanlığın bir Gazze meselesi varken Alaska'nın kar yengeci kimi ilgilendirir"

Cevabını biraz önce verdim. Ama şunu da ekleyeyim: Antalya'da Gazze meselesi de unutulmadı.

Yerleşkedeki bazı salonlara Anadolu, Akdeniz, Mevlana ve Yunus Emre adları verilmiş. Yeşil Bölge'deki büyük salonun adıysa Gazze Salonu.

'Mavi Bölge' Birleşmiş Milletler'in özel statülü konferans alanı

Toplantının yapıldığı bölge ikiye ayrılıyor.

Mavi Bölge, BM İklim Değişikliği Sekretaryasının yönettiği konferans alanı. Ev sahibi anlaşması, konferans süresince bu alanda BM ayrıcalık ve dokunulmazlıklarının uygulanmasını ve erişimin Sekretarya kontrolünde olmasını öngörüyor. Alan içindeki güvenlikten BM Güvenlik ve Emniyet Birimi (UNDSS), dış çevrenin güvenliğinden Türkiye sorumlu. Katılımcılar da Türkiye'de yürürlükte olan yasa ve kurallara uymakla yükümlü.

Dolayısıyla burası Türkiye'den kopmuş, egemen bir "BM toprağı" değil; konferans alanı için özel BM statüsü ve kuralları var.

Yeşil Bölge ise Türkiye'nin yönettiği, halka açık alan. Bu bölgede özel ve resmî kuruluşların toplantıları da yapılıyor.

Yeme içmede vegan, helal, vejetaryen ve glutensiz seçenekler

Antalya'nın tamamında COP31 nedeniyle hizmet verecek restoranların sayısı açıklanmış değil. Ancak konferans yerleşkesinde 22 restoran ve 85 kiosk bulunuyor.

Yeme içme markalarının Türk markaları olacağı; yerel ürünlerin kullanılacağı, gıda israfının azaltılacağı ve vegan, vejetaryen, helal ve glütensiz seçeneklerin sunulacağı bildirildi.

Tokat yaprağında açık sarma, kuzu gerdanlı keşkek

Kaç şefin çalışacağına ilişkin doğrulanmış toplam bir sayı bulamadım. Kamuoyuna duyurulan isimlerden biri, Anadolu'nun yedi bölgesinden ürünlerle menü hazırlayan Şef Kasım Şentürk.

Haberlerde Tokat yaprağından açık sarma, kuzu gerdanlı keşkek, sekiz saat pişirilen kaburga ve yoğurt tatlısı gibi örnekler veriliyor. Bunlar konuklara sunulacak yöresel menü örnekleri; liderlere verilecek resmî yemeğin kesin menüsü olarak açıklanmış değiller.

Yeşil bölgede sürdürülebilir ve sıfır atık mutfak

Sürdürülebilir ve atıksız mutfak yaklaşımıyla Özge Şahin'in Yeşil Bölge'deki Vegan Square için menü hazırladığı da duyuruldu. COP31'de görev alacağı açıklanmış yabancı ünlü şeflerin isimlerini doğrulayamadım.

Devlet başkanlarına hangi şefler pişirecek

Cumhurbaşkanlığının veya COP31 Başkanlığının ev sahipliğinde düzenlenecek yemekleri hangi şeflerin hazırlayacağı ve liderlere sunulacak menü kamuya açık kaynaklarda henüz netleşmiş değil.

Bugünkü programda, COP31 Başkanı Murat Kurum'un ev sahipliğinde NEST Kongre Merkezi'nde verilecek resmî akşam yemeği yer alıyor.