Geçen hafta AKP iktidarının 25 yılında yaşanan, ekonomik gelişmelere, AKP'nin siyasi pratiğine ilişkin çok aydınlatıcı değerlendirmeler yayımlandı. Bunların, ki çoğuna katılıyorum, ayrıntılarına girmek yerine, önemli bir eksikliğe, adeta "odanın ortasında durmasına karşın nedense dikkatten kaçan file" değinmek istiyorum.

SİYASİ YORUMLAR

AKP'nin iktidara gelmeden önce ABD "neo-conlarıyla" kol kola başlayan serüvenine, Erdoğan'ın henüz milletvekili bile değilken "Oval Ofis"de ağırlanmasına, sonra Rahip Brunson olayına, hemen her seçimde yaşanan düzensizliklere, türlü başarısız Kürt sorunu açılımlarına, cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçişe, Gezi olayının bastırılmasına, Rusya, S-400, Kaşıkçı cinayeti, Mavi Marmara, Suriye politikası, göçmenler, 15 Temmuz darbesi ve yeniden yapılanmaya, diğer bir değişle ABD ile kurulmuş garip ilişkilere, "U" dönüşlere, devlet içi tasfiyelere, muhalefet üzerindeki baskıların artarak "butlan" olayına gelmesi gibi kritik dünüm noktaların öncelik veriliyor.

Bir yaklaşım bu gelişmelerin devlet düzeyinde, devlet biçiminde ya da yalnızca rejimde getirdiği yapısal dönüşümleri konuşmamayı tercih ediyor, olumsuzlukların betimlenmesinde kalıyor. Bir diğer yaklaşım ise "otoriterleşme" ve "otoriterleşmenin" konsolidasyonu kavramlarını tercih ediyor.

EKONOMİK YORUMLAR

Ekonomik yorumlarda 25 yıl esas olarak neoliberalizmin yerleşmesine ve krizine eşlik eden bir otoriterleşme kavramıyla karşımıza çıkıyor: AKP iktidarı başından itibaren neoliberal ekonomi politikalarını otoriter devlet biçimleriyle birlikte kurdu. Ancak bu yapı zaman içinde kendi çelişkilerini üretti; önce yapısal krize girdi, sonra bu krize otoriter kurumsal dönüşümle yanıt verdi, gibi yorumlar yaygın.

Ekonomik tarih üzerine yazılar genelde ayrıntılı, doyurucu ancak çok kritik bir boyut atlanıyor. Bir ekonomi "yönetim tarzı", "kriz yönetim tarzı" vb., örneğin neoliberalizm, bir seri yasalardan, uygulamalardan, yeni kurumların yerleşmesinden, eskilerin yıkılmasından oluşur ama tüm bu süreç yeni modeli ve eskinin yıkımını kabul etmeye yatkın duyarlılıkları inşa eden özgün bir dil, ideoloji ve kültür aracılığıyla gerçekleşir. Ekonomik model değişiklikleri önemli, bazen radikal kültürel değişikliklere dayanarak ilerler. Neoliberalizm de her ekonomik model gibi yukardan aşağı, devlet eliyle kurulduğundan, dilde, ideolojide genel olarak kültürde yaşanan dönüşümler de devlet aygıtının eliyle ama devlet aygıtını da yeniden şekillendirerek gerçekleşir.

O nedenle burada karşımıza iki sorun çıkıyor: Birincisi, eğer otoriterleşme kavramının devletin, toplumun kültürün dönüşümü bağlamında içi doldurulamazsa kavram, devletin, iktidarın, bu anlamda kurumsal, fiziki ve ideolojik şiddetin