Uluslararası siyasette güç denildiğinde birçok insanın aklına savaş uçakları, tanklar, füzeler ve askerî operasyonlar geliyor. Oysa gerçek devlet aklı, yalnızca savaş kazanmak değil, gerektiğinde tek mermi atmadan rakibinin bütün hesaplarını boşa çıkarmaktır. İşte Türkiye'nin son yıllarda Orta Doğu'dan Afrika Boynuzu'na uzanan diplomatik hamlelerinde dikkat çeken en önemli özellik budur. Ankara, kendisine karşı kurulan jeopolitik denklemleri doğrudan çatışmaya girmeden, ilgili ülkelerin kendi devlet mekanizmaları üzerinden değiştirmeye çalışıyor.
Somali'de Birleşik Arap Emirlikleri'nin nüfuzuna yönelik gelişmeler, bu stratejinin son örneklerinden biri olarak değerlendirilebilir. BAE'nin Somali'den uzaklaştırıldığı yönündeki haberlerin Suudi Arabistan'a yakın sosyal medya çevrelerinde büyük bir memnuniyetle karşılanması tesadüf değil. Çünkü Riyad ile Abu Dabi arasında uzun süredir devam eden rekabet artık diplomatik nezaketin arkasına gizlenemeyecek kadar büyümüş durumda. Yemen'de başlayan görüş ayrılıkları, Sudan'a, Somali'ye ve Afrika Boynuzu'nun stratejik limanlarına kadar uzanıyor.
Suudi Arabistan açısından BAE artık her konuda güvenilir bir ortak değil. Yemen savaşındaki başarısızlıkların sorumluluğu konusunda iki başkent arasında ciddi görüş ayrılıkları yaşandı. Sudan'da ise rekabet çok daha görünür hâle geldi. Riyad'ın Sudan ordusuna yakın tutumu ile Abu Dabi'nin Hızlı Destek Kuvvetleri'ne, yani RSF'ye destek verdiği yönündeki suçlamalar, aynı coğrafyada birbirine zıt iki siyasi stratejinin karşı karşıya geldiğini gösteriyor. BAE bu suçlamaları reddetse de Sudan'daki savaşın bölgesel güç mücadelesinden bağımsız olmadığı açık.
Burada İsrail faktörünü de göz ardı edemeyiz. Lübnanlı Dürzi siyasetçi Velid Canbolat'ın, İsrail'in küçük bir Arap ülkesi üzerinden Suudi Arabistan'ı kuşatmaya çalıştığı yönündeki değerlendirmesi son derece dikkat çekici. Hamas lideri Halid Meşal de Katar'daki Al Jazeera Forumu'nda İsrail'in Suudi Arabistan'ı çevreleme stratejisinden söz etmişti. Bu değerlendirmelere göre BAE'nin Afrika Boynuzu'ndan Kızıldeniz'e uzanan politikaları, İsrail'in bölgesel çıkarlarıyla örtüşüyor. Bu örtüşmenin bütün adımlarının ortak bir merkezden yönetildiği ise ayrıca kanıtlanması gereken bir iddia.
Peki Türkiye bu tabloda ne yapıyor Ankara'nın farkı tam da burada ortaya çıkıyor. Türkiye, bölgedeki bütün sorunları kendi askerini göndererek çözmeye çalışmıyor. Bunun yerine muhatap devletlerin egemenliğini, diplomatik kanalları, güvenlik iş birliğini ve ekonomik ilişkileri kullanıyor. Böylece Türkiye'nin karşısına çıkarılan sorunların çözümünde bizzat ilgili ülkelerin yönetimleri rol üstleniyor. Ankara görünürde geri planda kalabiliyor ama ortaya çıkan siyasi sonuçlar Türkiye'nin stratejik çıkarlarıyla örtüşebiliyor.
Suriye bunun çarpıcı örneklerinden biri. Beşşar Esad yönetiminin sona ermesiyle Türkiye'nin yıllarca karşı karşıya kaldığı bölgesel denklem köklü biçimde değişti. Ancak bu gelişmeyi yalnızca Ankara'nın gerçekleştirdiği bir operasyon gibi görmek doğru olmaz. Suriye'deki iç dinamikler, silahlı muhalefet, Rusya ve İran'ın konumları da belirleyici oldu. Türkiye açısından önemli olan, değişen şartları kendi güvenlik ve diplomasi hedefleri doğrultusunda değerlendirebilmesidir.
Irak'ta da benzer bir yaklaşım görüyoruz. Türkiye, PKK tehdidi ve Irak'taki silahlı yapıların oluşturduğu güvenlik sorunları konusunda Bağdat'la doğrudan görüşmeler yürütüyor. Irak merkezi hükümetinin kendi topraklarındaki silahlı örgütler üzerindeki otoritesinin güçlenmesi, Ankara'nın da çıkarına. Böylece Türkiye, sınır ötesi askerî kapasitesini korurken güvenlik sorunlarının çözümünde Irak devletini daha fazla sorumluluk almaya yönlendiriyor. Bu, yalnızca askerî değil, aynı zamanda diplomatik bir mücadele.

20