16 Şubat 2026'da Birleşik Arap Emirlikleri'ne, ertesi gün Etiyopya'ya adım atacak Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, sadece iki günlük bir gezi yapmıyor. O, Türkiye'nin son 20 yılda Afrika kıtasında ördüğü devasa stratejik ağın zirvesine çıkıyor. Muhalefet'in "Ne işi var oralarda" diye sorduğu bu ziyaretler, aslında bir vizyonun somutlaşmasıydı: Türkiye, Afrika'nın tam bağımsızlığını savunan, terörle mücadelede koşulsuz destek veren ve barışı tesis eden yeni bir güç olarak kıtanın kaderini şekillendiriyor.

Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın yarın Etiyopya'ya yapacağı ziyareti merkeze alarak "büyük resim" analizi. Rakamlar, tarihsel bağlam ve saha gerçekleri bir araya geldiğinde ortaya çıkan tablo şu:

Türkiye, 2002'den beri Afrika'da 43 büyükelçilik açtı, ticaret hacmini sekiz kat artırdı, TİKA aracılığıyla binlerce proje yürüttü ve Bayraktar SİHA'larıyla terör örgütlerini dize getirdi. Erdoğan'ın BAE ve Etiyopya ziyaretleri ise bu tablonun en parlak parçası. Etiyopya'da Tigray gerilimini yatıştırdı. Şimdi de Eritre'yle deniz erişimi anlaşmasını kolaylaştıracak ve Afrika'nın her köşesine "Barış Türkiye doktrini"ni taşıyacak. Bu yazı, özetlemeden, derinlemesine inceliyor: Türkiye, Afrika'nın yeni mimarıdır.

TARİHSEL BAĞLAM: OSMANLI MİRASINDAN STRATEJİK DERİNLİĞE

Türkiye'nin Afrika'yla bağı, 16. yüzyıla uzanan Osmanlı dönemiyle başlar. Habeş Eyaleti'nden (bugünkü Eritre, Somali, Etiyopya'nın bir kısmı) Kızıldeniz kıyılarına kadar uzanan Osmanlı varlığı, sadece askeri değil, kültürel ve insaniydi. 19. yüzyılda sömürgecilere karşı direnen Afrika halklarına destek, Türkiye'nin Kurtuluş Savaşı'yla zirveye çıktı. Gana ve Cezayir bağımsızlık hareketleri, Türk modelinden ilham aldı.

2000'lerin başında ise Erdoğan dönemiyle "yeniden keşif" başladı. 2005 "Afrika Yılı" ilan edildi, Afrika Birliği'ne stratejik ortaklık statüsü kazanıldı. 2008'de ilk Türkiye-Afrika Zirvesi İstanbul'da düzenlendi. Bugün üç zirve yapıldı, ticaret 2003'teki 5 milyar dolardan 2024'te 30 milyar dolara yaklaştı. Türk müteahhitler 97 milyar dolarlık Tamamı alt yapı ve temel üst yapı olan 2.031 proje üstlendi

Bu, klasik sömürgeci modelden farklı: "Kazandır-kazan" yaklaşımı. Çin'in borç tuzağına, Batı'nın koşulcu yardımına karşı Türkiye, "Afrika sorunları için Afrika çözümleri" diyor. Erdoğan'ın 31 Afrika ziyaretinde söylediği gibi:

"Biz kardeşiz, eşitiz."

İNSANİ YARDIMLARIN YÜKSELİŞİ: TIKA'NIN AFRİKA MUCİZESİ

TIKA (Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı), Türkiye'nin Afrika'daki yumuşak gücünün kalbi. 2005'te Etiyopya'da ilk ofisini açtı, bugün 22 Afrika ülkesinde faaliyet gösteriyor. 15 yılda 7.000 proje, 54 ülkede 2.000'i son beş yılda.

Rakamlar çarpıcı: 2021'de toplam kalkınma yardımı 8,4 milyar dolar, Afrika payı yüzde 33'ü aştı. Somali'de kıtlık sırasında Erdoğan'ın bizzat gittiği Mogadişu, Türk hastaneleri, okulları ve liman işletmeciliğiyle ayağa kalktı. Nijer'de Türkiye Dostluk Hastanesi, Kamerun'da kadın sığınma evleri, Madagaskar'da mesleki eğitim merkezleri.

AFAD ve Kızılay da devrede: Sudan, Etiyopya, Mali'de kuyular, aş evleri. Maarif Vakfı 17 okulda 9.000 öğrenci okutuyor, Yunus Emre Enstitüsü sekiz ülkede Türkçe öğretiyor. 1992'den beri 8.000 Afrikalı burslu öğrenci Türkiye'de okudu.

Bu yardımlar, "vefa" yaratıyor. Afrika liderleri sık sık "Türkiye bizi terk etmedi" diyor. 2020 Tigray Savaşı'nda Türkiye, Etiyopya'ya insani koridor açtı. Bugün Eritre'de Müslüman nüfusun tarihi bağları üzerinden Erdoğan, barış arabuluculuğu için zemin hazırlıyor.

DİPLOMATİK GİRİŞİMLER: BAĞIMSIZLIK MÜCADELESİNDE TÜRKİYE'NİN YERİ

Türkiye, Afrika'nın bağımsızlık mücadelelerine diplomatik destek verdi. BM'de Filistin, Somali, Sudan için oy kullandı. Afrika Birliği'nde gözlemci statüsünden stratejik ortaklığa yükseldi. 45 ülkeyle ticaret anlaşması, 26 yatırım koruma anlaşması.

Örnekler: Somali'de 2011'den beri Türkiye, en büyük donör. TURKSOM askeri üssüyle terörle mücadelede ortak. Libya'da meşru hükümeti SİHA'larla destekledi, ateşkes sağladı. Sudan'da barış görüşmelerinde arabulucu.

Etiyopya özelinde: Rönesans Barajı krizinde Mısır'a karşı Etiyopya'nın yanında durdu. Mısır "kıpırdayamadı". Bugün Tigray'da yeniden alevlenen çatışmada Erdoğan, Etiyopya-Eritre gerilimini yatıştıracak. Somali-Etiyopya anlaşmasında (Ankara Süreci) Türkiye, 2024'te tarihi rol oynadı ve deniz erişimi krizi çözüldü.

Bu, "koşulsuz" diplomasi: Batı'nın insan hakları şartlarına karşı Türkiye, egemenlik diyor. Afrika Birliği'nden "stratejik ortak" unvanı, Erdoğan'ın 49 ziyaretle pekiştirdiği kişisel bağlar.

TÜRKİYE'NİN SİHA MÜDAHALESİ: ETİYOPYA'YI ÇÖKÜŞTEN KURTARAN OYUN DEĞİŞTİRİCİ

Etiyopya'nın 2020-2022 Tigray Savaşı, Afrika'nın en kanlı iç çatışmalarından biriydi. Tigray Halk Kurtuluş Cephesi (TPLF), federal hükümetin reformlarına karşı isyan bayrağı açtı ve 2021 yazında şaşırtıcı bir ilerleme kaydetti. TPLF güçleri, başkenti Addis Ababa'ya 200 kilometre kadar yaklaştı; Debre Birhan civarına kadar. Etiyopya ordusu (ENDF) dağılmak üzereydi; Başbakan Abiy Ahmed ulusa seslenerek "silah başına" çağrısı yaptı. Uluslararası gözlemciler, hükümetin çöküşünü öngörüyordu. Batı medyası "Tigraylılar Addis'i alabilir" diye yazıyordu.

İşte tam bu noktada Türkiye devreye girdi. Ağustos 2021'de Abiy Ahmed'in Ankara ziyareti sırasında Erdoğan'la imzalanan askeri işbirliği anlaşması, dönüm noktası oldu. Kısa sürede Bayraktar TB2 SİHA'lar Etiyopya'ya ulaştı. Uydu görüntüleri, Harar Meda hava üssünde TB2 filolarını doğruladı. Türk savunma ihracatı 2021 sonunda 60 milyon dolara fırladı – bir yıl öncesine göre sıfırdan.TB2'lerin etkisi yıkıcı ve anında oldu. Dronlar, TPLF konvoylarını, cephane depolarını ve ilerleyen birlikleri hassas vuruşlarla imha etti. New York Times'ın 20 Aralık 2021 tarihli analizi, "Yabancı dronlar Etiyopya iç savaşında dengeyi değiştirdi" başlığıyla özetliyordu: Türk, İran ve Çin yapımı dronlar (ama özellikle TB2'ler) TPLF'yi otoyollar boyunca ezdi, tedarik hatlarını kesti. Al Jazeera, "Silahlı dronlar Etiyopya savaşının seyrini nasıl değiştirdi" diye soruyordu ve Türkiye'nin tecrübesini (Libya, Suriye, Karabağ) vurguluyordu.

Savaşın kritik dönemi Kasım-Aralık 2021'di. TPLF, Dessie ve Kombolcha'yı ele geçirmiş, başkente doğru hücum ediyordu. TB2'ler devreye girince her şey değişti. Dronlar, yer istihbaratıyla birleşince TPLF mevzilerini yerle bir etti. Etiyopya ordusu karşı saldırıya geçti; TPLF geri çekilmek zorunda kaldı. Tigray lideri Debretsion Gebremichael, BM'ye "Yabancı dronlar bizi geri çekilmeye zorladı" diye itiraf etti. Pretoria Ateşkesi (Kasım 2022) ile TPLF silahsızlandı, federal otorite Tigray'e döndü.