Petrol piyasalarında bugün yaşananlar, ekonomik bir gelişmeden çok küresel bir güç gösterisini andırıyor. Çünkü normal şartlarda dünya enerji damarlarının kalbi sayılan Hürmüz Boğazı'nda yaşanan her büyük kriz, petrol fiyatlarını kontrolden çıkarırdı. Tarih boyunca bunun örnekleri defalarca görüldü. Fakat bu kez farklı bir tablo var. Milyonlarca varillik arz kaybına rağmen petrol hâlâ 107 dolar seviyesinde tutuluyor.
Dünya ekonomisinin sinir sistemi olan petrol piyasası doğal kurallarla işlemiyor.
Ekranlarda görünen rakamların arkasında artık sadece arz-talep dengesi değil; devletler, stratejik rezervler, finans devleri ve jeopolitik operasyonlar bulunuyor. İlk defa küresel operasyonlar dünyanın daha da büyük krize girmesini engelliyor.
Başta OPEC olmak üzere Körfez ülkelerinin devreye aldığı acil rezerv kapasitesi,
Saudi Aramco üzerinden yürütülen alternatif sevkiyat hatları,
ABD'nin stratejik petrol stoklarını kontrollü biçimde piyasaya sürmesi,
Talepte yaşanan zorunlu düşüş ve sanayi tüketimindeki yavaşlama,
Spekülatif fonların panik alımlarını sınırlayan merkez bankası ve finans müdahaleleri.
Uzmanlara göre petrol bugün 200 dolar olmalıydı.
Bu durum yaşanırsa etkisi küresel çöküş gibi olur. Sadece akaryakıt zamları yaşanmaz. Avrupa'da sanayi üretimi çöker, Asya'da tedarik zincirleri kırılır, ABD'de enflasyon yeniden patlar. Küresel sistemin zaten kırılgan olan dengesi tamamen dağılır.
İşte bu yüzden büyük güçler petrolün yükselmesini engellemek için olağanüstü bir koordinasyon yürütüyor.
Çünkü petrol piyasasında en tehlikeli şey fiziksel eksiklik değil, korkudur. Bir kez "arz tamamen çöktü" algısı oluşursa, fiyatın 200 dolar bandına sıçraması saatler sürebilir. O noktadan sonra piyasayı hiçbir rezerv, hiçbir boru hattı, hiçbir diplomatik açıklama durduramaz. Bugün dünyada aslında petrol değil, güven pompalanıyor.
Ancak bu görünmez denge sonsuza kadar sürdürülebilir değil. Hürmüz Boğazı'nda yaşanacak daha büyük bir kırılma, Suudi altyapısına yönelik yeni saldırılar veya enerji nakil hatlarının hedef alınması halinde mevcut sistemin dayanma kapasitesi tartışmalı hale gelir. Ve o zaman dünya, yıllardır ertelenen büyük enerji gerçeğiyle yüzleşmek zorunda kalır. Küresel ekonomi hâlâ petrole bağımlı. Bugün fiyat ekranlarında görünen 107 dolar, serbest piyasanın değil; küresel müdahalenin rakamıdır.
PARANTEZ
France 24: Türkiye, Senegal'de Fransa'nın yıllardır süren ekonomik üstünlüğünü sarsarak ülkenin en güçlü yatırım aktörleri arasına yükseliyor. Sadece Senegal mi Hayır. Türkiye, Afrika'nın tamamında artık Fransa'dan daha etkin.
FABRİKADAN ZİRVEYE
Bir masa düşünün. Güç dengelerinin olduğu. Pekin'de Çin Devlet Başkanı Xi Jinping'in, ABD Başkanı Donald Trump onuruna verdiği yemekte dünyaya verilen mesaj tam da buydu. Masanın bir yanında Elon Musk, diğer yanında Tim Cook vardı. İkisinin tam ortasında ise uzun yıllar dünyanın tanımadığı ama bugün küresel teknoloji zincirinin en kritik isimlerinden biri Zhou Qunfei oturuyordu. Batı medyası görüntülere önce şaşkınlıkla baktı. "Bu gizemli kadın kim" diye sordu. Oysa Çin için Zhou Qunfei bir gizem değil; modern Çin'in sessiz devrimidir. Çünkü o masada oturan kadın, miras devralmış bir milyarder değil. Finans baronlarının kızı da değil. Zhou'nun hikâyesi, gökdelenlerden değil, fabrika bantlarından başladı. Henüz 15 yaşındayken okulu bırakıp Shenzhen'de çalışmaya başladı. O dönem Çin'in yükselen üretim merkezlerinde binlerce genç kızdan sadece biriydi.