"Gerçeklik zihin tarafından yaratılır; zihnimizi değiştirerek gerçekliğimizi de değiştirebiliriz."

-Platon

Hürmüz Boğazı ben bu yazıyı bitirene kadar açılmış ve tekrar kapanmış olabilir; Trump sayesinde belirsizliklerle dolu bir dünyada yaşıyoruz. Gece sizi uyku tutmadığında bir şeyler atıştırmak için mutfağa girersiniz yahut televizyonda bir belgesel açarsınız, ben mesela bilgisayar oyunu oynarım. Trump ise gece durup durup bir sosyal medya paylaşımı patlatıyor, borsa yerle bir oluyor, askeri birlikler mobilize ediliyor. Arkadaş ortamında "nolur bu İran savaşı sen bilirsin anlat bize" dediklerinde "valla bilsem şu an sizinle oturuyor olmazdım" şeklinde mizaha vurarak cevap vermeye başladım.

Hepimizin bir tanıdığı vardır, özellikle yemek sofralarında "bakın bu olay öyle değil ben size gerçeği anlatayım içeriden bilgi aldım" diye lafa başlarlar. Komplo teorileri ardı ardına gelir; Amerika'yı zaten derin devlet yönetiyordur, Kovid bir projedir, Ay'a hiç gidilmemiştir. Lafı da genelde şöyle bitirirler: "bahse girerim yıl sonuna kadar X ülkesi, Y ülkesini işgal edecek" veya "Z ülkesinde seçimleri şu parti kazanacak". Peki ya gerçekten bahse girebiliyor olsalar

Geçen hafta iki haber dikkatimi çekti. Biri Paris'te Charles de Gaulle havalimanındaki ulusal hava durumu sensörünün saç kurutma makinesi kullanılarak sıcaklığın daha yüksek gösterildiği ve bu sayede Polymarket isimli bir platformda bir kullanıcının yaklaşık 30 bin avro kazanç sağladığı ile ilgiliydi. Diğer haber ise Venezuela devlet başkanı Maduro'nun ele geçirildiği operasyonda görev alan ABD'li bir askerin, Maduro'nun ocak sonunu başkan olarak getiremeyeceği yönünde Polymarket'te bahis oynayıp 400 bin doların üzerinde kazanç elde ettiği hakkındaydı. Peki neyin nesidir bu Polymarket

Tahmin piyasası mı, kumar mı

Polymarket kendini bir tahmin piyasası (prediction market) olarak tanımlıyor. Dünyadaki her türlü olayla ilgili bahis yapılabiliyor. Hürmüz Boğazı'nın hangi tarihlerde açık olacağından, yarın havanın yağmurlu olup olmayacağına kadar çeşitli önermeler bulunuyor. Kullanıcılar, kripto paralar ile, bu olasılıklara göre değerlendirilen "paylar (hisseler)" alıp satıyorlar. Polymarket ve benzer platformlar bunun diğer borsalardan bir farkı olmadığını iddia etseler de işin aslının bahis ve kumar olduğu anlaşılıyor. Ahlaki olarak bir hayli sorunlu tarafı şudur: Polymarket savaş ve insan hayatı üzerine kumar oynatıyor. Örneğin Ukrayna'da bir kasabanın bombalanıp bombalanmayacağı üzerine tahminde bulunuluyor.

Asıl tehlikeli nokta ise bahislerin tutması için Fransa örneğinde gördüğümüz gibi gerçeğin manipüle edilmesidir. Para kazanma uğruna sahte bir gerçeklik dünyaya yansıtılabilir, daha da vahimi savaş çıkmasına önayak olunabilir. Devlet sırrı diye nitelendirebileceğimiz gizli bilgilere sahip konumdaki kişilerin "insider trading" ile hem haksız kazanç sağlamaları hem de dünyayı oynadıkları bahislere göre şekillendirmeleri korkunç olasılıklar arasındadır.