Dünya, iklim değişikliğiyle mücadele et­mek için 31'inci kez aynı masanın et­rafında buluşuyor. Bu kez adres Antalya. COP31'de liderler karbon emisyonlarını azaltmayı, fosil yakıtlardan uzaklaşmayı ve gelecek nesillere yaşanabilir bir dünya bı­rakmayı tartışıyor.

Ancak benim aklımda çok daha temel bir soru var: Gerçekten doğayı mı kurtarmaya çalışıyoruz, yoksa doğayı tüketen ekonomik düzeni yeni kurallarla yaşatmaya mı ün­kü ortada büyük bir çelişki bulunuyor. Bir tarafta karbon salımını azaltma taahhütle­ri verilirken diğer tarafta ülkeler daha fazla üretmek, daha fazla tüketmek ve daha fazla büyümek için yarışıyor. Ekonomik başarı­nın ölçüsü hâlâ büyüme oranları. Oysa sınırlı kaynaklara sahip bir gezegende sınırsız bü­yümenin sürdürülebilirliği yeterince sorgu­lanmıyor.

Bir ton karbonun fiyatını hesaplayabili­yoruz. Peki bir çiftçinin kuraklık yüzünden kaybettiği iki hasadın, bir belediyenin her selden sonra yeniden onardığı yolların, top­rağını terk etmek zorunda kalan bir ailenin uğradığı kaybı kimin hesabına yazıyoruz

Bugünkü yıllık emisyonlar, azaltımın ne­rede hızlanması gerektiğini gösterir. Tarih­sel emisyonlar ise bugünkü ısınmaya kimin ne ölçüde katkıda bulunduğunu anlamamızı sağlar. Sanayileşmeye erken başlayan eko­nomiler, fosil yakıt kullanarak üretim kapa­sitelerini ve servetlerini büyüttüler. Bugün iklim felaketleriyle mücadele etmek için en az mali imkâna sahip ülkelerin birçoğu, bu birikime çok daha sınırlı katkıda bulundu.

Hükümetlerarası İklim Değişikliği Pa­neli'ne (IPCC) göre, en az gelişmiş ülkele­rin 1850–2019 arasında fosil yakıt ve sanayi kaynaklı birikimli küresel CO₂ emisyonla­rındaki payı yüzde 0,4'ün altında kaldı.

IPCC'nin bir başka bulgusuna göre, 2010– 2020 arasında sel, kuraklık ve fırtınalardan kaynaklanan ölüm oranı, iklim değişikliği­ne karşı kırılganlığı yüksek bölgelerde, kırıl­ganlığı çok düşük bölgelere göre 15 kat daha yüksekti. Bu farkı anlamak için yağış miktarı kadar erken uyarı sistemlerine, altyapıya ve afet sonrasında ayağa kalkmak için kullanı­labilecek kaynaklara da bakmak gerekiyor.

Bakü'deki COP29'da, gelişmiş ülkelerin öncülüğünde, gelişmekte olan ülkeler için 2035'e kadar yıllık en az 300 milyar dolar ik­lim finansmanı sağlanması hedefi kabul edil­di. Kamu ve özel kaynaklardan sağlanacak fi­nansmanın aynı tarihe kadar yılda en az 1,3 trilyon dolara çıkarılması için de çağrı yapıldı.

Bu tutarların ne kadarının hangi koşullar­la kullanılabileceği, rakamların büyüklüğü kadar önemli. Bir selin ardından içme suyu şebekesini onarmak için piyasa koşullarında borçlanan ülke, felaketin maliyetine bir de faiz ekler. Antalya'da sorulması gereken so­rulardan biri bu. Gelir üretmeyen ama hayat kurtaran uyum yatırımlarına ne kadar hibe ve uygun koşullu finansman ayrılacak