Avrupa otomotivini Türkiye'siz güçlendiremez

Küresel savaşlar ve glokalleşme eğilimle­ri Avrupa'yı iyice sarmış durumda. İngil­tere'nin yeniden AB'ye dönme eğiliminden, savunma sanayinde ABD'nin AB'ye arka çık­mayacak olmasına; in'in rekabet gücünden elektrikli araç teknolojisinde geldiği nokta­ya dek pek çok konu AB'nin gündeminde. Av­rupa, otomotiv sanayisini yeniden güçlendir­mek istiyor. Türkiye ise yıllardır bu sanayinin üretim kapasitesini sağlayan ülkelerden biri. Şimdi Brüksel'de tartışılan "Made in Europe" düzenlemesi, bu ortaklığın geleceğini belirle­yebilecek bir soruyu gündeme getiriyor. Av­rupa, elektrikli araç dönüşümünü kamu alım­ları ve teşviklerle desteklerken Türkiye'de­ki üretimi de bu dönüşümün parçası sayacak mı Türkiye, kurallar şekillenirken yeterince etkili bir lobi yürütemezse, bunun bedelini hem ihracat siparişlerinde hem de yeni mo­del yatırımlarında ödeyebilir.

Gümrükten geçmek, teşvikten yararlanmaya yetmeyebilir

Avrupa Komisyonu'nun Industrial Accelera­tor Act teklifinde, kapsama giren elektrikli, şarj edilebilir hibrit ve yakıt hücreli araçların kamu alımları için AB içinde montaj ve batarya hariç parça değerinin en az yüzde 70'inin AB menşe­li olması gibi şartlar öngörülüyor. Belirli kamu destekleri için de menşe koşulları gündemde. İlk metin, gümrük birliği veya serbest ticaret anlaşması bulunan ülkelerin girdilerinin belir­li koşullarda AB menşeine eşdeğer sayılmasına kapı açıyor. Türkiye açısından iki ayrı müza­kere başlığı var. Türkiye'de üretilen parçaların menşe hesabında nasıl değerlendirileceği ve Türkiye'de monte edilen araçların kapsamdaki alım ve desteklere hangi koşullarda erişeceği.

Otomotiv Endüstrisi İhracatçıları Birliği ve­rilerine göre, sektörümüz 2026'nın ilk on ayın­da 35,2 milyar dolar ihracat yaptı. Bu ihracatın yaklaşık yüzde 73,2'si, AB ülkelerine gitti. İlk on ayda otomotiv tedarik sanayisinin ihracatı da 13,6 milyar dolara yaklaştı. Bu rakamlar tek­liften doğrudan etkilenecek ihracatın tutarını vermiyor ancak, sektörün Avrupa pazarına ne kadar bağlı olduğunu ve ne kadar geniş bir teda­rikçi kitlesini ilgilendirdiğini gösteriyor.

Bence en büyük risk, bugün Avrupa'ya gön­derdiğimiz araçlardan önce, yarın hangi aracın nerede üretileceği konusunda ortaya çıkacak. Bir otomotiv şirketi yeni elektrikli modelinin üretim yerini belirlerken işçilik, enerji ve lojis­tik maliyetlerinin yanında o modelin teşviklere erişimini de hesaba katar. Türkiye'de montaj, modelin destekli satışlara erişimini zorlaştırır­sa, yeni üretim hattı başka bir ülkeye gidebilir. Benzer biçimde, Türk parçaları menşe hesabı­na dahil edilmezse, bugün Türkiye'den alım ya­pan bir üretici, yeni modelinde AB içinden te­darike yönelebilir.

Türkiye'nin talebini Avrupa'nın çıkarıyla buluşturmak

Bruegel'in 17 Kasım tarihli analizi, bu tar­tışma için "Made with Europe", yani "Avru­pa ile birlikte üretim" yaklaşımını öneriyor. Analizin dayandığı üç ölçüt, Paris Anlaşma­sı'nın etkin uygulanması, kamu alımları ve teşviklerde karşılıklılık, ekonomik güvenlik için işbirliği. Avrupa'nın tedarik kaynakları­nı çeşitlendirmesi ve sanayide emisyonları azaltması için bu hedeflere katkı verebilen ti­caret ortaklarını da kapsaması gerektiğini sa­vunuyor. Aynı gün Ford Avrupa Başkanı Jim Baumbick'in yaptığı açıklama, bu görüşün sa­nayide de karşılığı olduğunu gösterdi. Baum­bick, Türkiye, Birleşik Krallık ve Fas'ın dışa­rıda bırakılmasının Avrupa otomotiv sanayi­sine zarar vereceğini söyledi. Türkiye'nin lobi faaliyeti, Brüksel'e Gümrük Birliği'ni hatır­latmanın ötesine geçmeli. Ticaret Bakanlığı, OİB, OSD ve TAYSAD, Türkiye'de üretim ya­pan Avrupalı şirketlerle birlikte Komisyona ve üye ülkelere ortak bir etki dosyası ve somut değişiklik metni sunmalı. Dosya, hangi Av­rupa fabrikalarının Türkiye'den hangi kritik parçaları aldığını, bu parçaların ikamesinin maliyetini ve yeni model yatırımlarının na­sıl etkilenebileceğini göstermeli. Müzakere metni ise Türk parçalarının menşe hesabına dahil edilmesini ve Türkiye'de monte edilen araçların ilgili alım ve desteklere hangi koşul­larda erişeceğinin açıkça yazılmasını hedefle­meli. Türkiye de bu talebi, izlenebilir tedarik zincirleri, doğrulanabilir emisyon verileri ve karşılıklılık konusunda somut önerilerle des­teklemeli. Hiç vakit kaybetmeden Avrupa'nın daha dayanıklı, daha rekabetçi ve daha düşük karbonlu bir otomotiv sanayisi kurmasında üstlenebileceği rolü, Türkiye olarak rakam­larla ve ortak bir teklif metniyle ortaya koy­maya hazırız demeliyiz. Eminim bu bize, yarı­nın elektrikli araç yatırımlarında da söz sahi­bi olmayı sağlayacaktır.