Küresel savaşlar ve glokalleşme eğilimleri Avrupa'yı iyice sarmış durumda. İngiltere'nin yeniden AB'ye dönme eğiliminden, savunma sanayinde ABD'nin AB'ye arka çıkmayacak olmasına; in'in rekabet gücünden elektrikli araç teknolojisinde geldiği noktaya dek pek çok konu AB'nin gündeminde. Avrupa, otomotiv sanayisini yeniden güçlendirmek istiyor. Türkiye ise yıllardır bu sanayinin üretim kapasitesini sağlayan ülkelerden biri. Şimdi Brüksel'de tartışılan "Made in Europe" düzenlemesi, bu ortaklığın geleceğini belirleyebilecek bir soruyu gündeme getiriyor. Avrupa, elektrikli araç dönüşümünü kamu alımları ve teşviklerle desteklerken Türkiye'deki üretimi de bu dönüşümün parçası sayacak mı Türkiye, kurallar şekillenirken yeterince etkili bir lobi yürütemezse, bunun bedelini hem ihracat siparişlerinde hem de yeni model yatırımlarında ödeyebilir.
Gümrükten geçmek, teşvikten yararlanmaya yetmeyebilirAvrupa Komisyonu'nun Industrial Accelerator Act teklifinde, kapsama giren elektrikli, şarj edilebilir hibrit ve yakıt hücreli araçların kamu alımları için AB içinde montaj ve batarya hariç parça değerinin en az yüzde 70'inin AB menşeli olması gibi şartlar öngörülüyor. Belirli kamu destekleri için de menşe koşulları gündemde. İlk metin, gümrük birliği veya serbest ticaret anlaşması bulunan ülkelerin girdilerinin belirli koşullarda AB menşeine eşdeğer sayılmasına kapı açıyor. Türkiye açısından iki ayrı müzakere başlığı var. Türkiye'de üretilen parçaların menşe hesabında nasıl değerlendirileceği ve Türkiye'de monte edilen araçların kapsamdaki alım ve desteklere hangi koşullarda erişeceği.
Otomotiv Endüstrisi İhracatçıları Birliği verilerine göre, sektörümüz 2026'nın ilk on ayında 35,2 milyar dolar ihracat yaptı. Bu ihracatın yaklaşık yüzde 73,2'si, AB ülkelerine gitti. İlk on ayda otomotiv tedarik sanayisinin ihracatı da 13,6 milyar dolara yaklaştı. Bu rakamlar tekliften doğrudan etkilenecek ihracatın tutarını vermiyor ancak, sektörün Avrupa pazarına ne kadar bağlı olduğunu ve ne kadar geniş bir tedarikçi kitlesini ilgilendirdiğini gösteriyor.
Bence en büyük risk, bugün Avrupa'ya gönderdiğimiz araçlardan önce, yarın hangi aracın nerede üretileceği konusunda ortaya çıkacak. Bir otomotiv şirketi yeni elektrikli modelinin üretim yerini belirlerken işçilik, enerji ve lojistik maliyetlerinin yanında o modelin teşviklere erişimini de hesaba katar. Türkiye'de montaj, modelin destekli satışlara erişimini zorlaştırırsa, yeni üretim hattı başka bir ülkeye gidebilir. Benzer biçimde, Türk parçaları menşe hesabına dahil edilmezse, bugün Türkiye'den alım yapan bir üretici, yeni modelinde AB içinden tedarike yönelebilir.
Türkiye'nin talebini Avrupa'nın çıkarıyla buluşturmakBruegel'in 17 Kasım tarihli analizi, bu tartışma için "Made with Europe", yani "Avrupa ile birlikte üretim" yaklaşımını öneriyor. Analizin dayandığı üç ölçüt, Paris Anlaşması'nın etkin uygulanması, kamu alımları ve teşviklerde karşılıklılık, ekonomik güvenlik için işbirliği. Avrupa'nın tedarik kaynaklarını çeşitlendirmesi ve sanayide emisyonları azaltması için bu hedeflere katkı verebilen ticaret ortaklarını da kapsaması gerektiğini savunuyor. Aynı gün Ford Avrupa Başkanı Jim Baumbick'in yaptığı açıklama, bu görüşün sanayide de karşılığı olduğunu gösterdi. Baumbick, Türkiye, Birleşik Krallık ve Fas'ın dışarıda bırakılmasının Avrupa otomotiv sanayisine zarar vereceğini söyledi. Türkiye'nin lobi faaliyeti, Brüksel'e Gümrük Birliği'ni hatırlatmanın ötesine geçmeli. Ticaret Bakanlığı, OİB, OSD ve TAYSAD, Türkiye'de üretim yapan Avrupalı şirketlerle birlikte Komisyona ve üye ülkelere ortak bir etki dosyası ve somut değişiklik metni sunmalı. Dosya, hangi Avrupa fabrikalarının Türkiye'den hangi kritik parçaları aldığını, bu parçaların ikamesinin maliyetini ve yeni model yatırımlarının nasıl etkilenebileceğini göstermeli. Müzakere metni ise Türk parçalarının menşe hesabına dahil edilmesini ve Türkiye'de monte edilen araçların ilgili alım ve desteklere hangi koşullarda erişeceğinin açıkça yazılmasını hedeflemeli. Türkiye de bu talebi, izlenebilir tedarik zincirleri, doğrulanabilir emisyon verileri ve karşılıklılık konusunda somut önerilerle desteklemeli. Hiç vakit kaybetmeden Avrupa'nın daha dayanıklı, daha rekabetçi ve daha düşük karbonlu bir otomotiv sanayisi kurmasında üstlenebileceği rolü, Türkiye olarak rakamlarla ve ortak bir teklif metniyle ortaya koymaya hazırız demeliyiz. Eminim bu bize, yarının elektrikli araç yatırımlarında da söz sahibi olmayı sağlayacaktır.

15