Türkiye'de akademisyenlerin YouTube ve benzeri dijital platformlardan gelir elde etmesine ilişkin yeni bir tartışmamız var.
Önce yanlış anlaşılma olmaması adına hukuki temelini açıklamak isterim. Meclis'ten "akademisyenlere YouTube yasağı" diye yeni bir kanun çıkmadı.
Mesele, 1965 tarihli Devlet Memurları Kanunu'nun ticaret ve kazanç getirici faaliyetleri düzenleyen 28'inci maddesinin bugünün dijital dünyasına uygulanmasından doğuyor.
Cumhurbaşkanlığının YÖK'e gönderdiği görüş yazısına göre, devlet üniversitelerinde görev yapan akademisyenlerin sosyal medya ve dijital platformlardan gelir elde etmesi yasak kapsamına girebiliyor.
Gariplik de burada başlıyor.
Fikri üretim
Bir profesör 400 sayfalık kitap yazabilir. Yayınevi o kitabı basar, satar; akademisyen de fikrî emeğinin karşılığı olarak telifini alır. Makale yazabilir, eser üretebilir, belirli koşullarda fikrî ve sanatsal faaliyetlerinden gelir elde edebilir.
Peki aynı akademisyen yıllarca çalıştığı alanı 400 sayfalık kitap yerine YouTube'da 40 dakikalık bir videoyla anlatırsa ne değişiyor
Bilgi aynı bilgi. Üreten aynı kişi. Uzmanlık aynı uzmanlık.
Değişen neredeyse yalnızca mecra ve para kazanma yöntemi.
Platform videonun arasına reklam koyup akademisyene gelir payı ödediği anda karşımıza 1965 tarihli Devlet Memurları Kanunu'nun "ticaret ve diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunma yasağı" çıkıyor.
İşin daha ilginç tarafı, Türk vergi mevzuatının sosyal medya içerik üreticiliğini zaten tanıyor olması. Gelir Vergisi Kanunu'nda sosyal içerik üreticilerinin bu faaliyetlerden elde ettikleri kazançlar için özel bir vergilendirme rejimi dahi var. Banka hesabına aktarılan hasılat üzerinden vergi kesiliyor.
Yani devletin bir eli dijital içerik üreticisine, "Kazancını şu şekilde elde et, vergini de şöyle öde" diyor.
Diğer eli akademisyene dönüp, "Ama sen bu kazancı elde edersen ticari faaliyet yasağına takılabilirsin" diyor.
Asıl tartışılması gereken çelişki bence burada.
ünkü sorun yalnızca 1965 tarihli bir kanunun yaşlanmış olması değil. Sorun, fikrî üretimin biçim değiştirmesi karşısında hukukun hâlâ eski kalıplarla düşünmesi.
Bir akademisyenin uzmanlık bilgisini kitap sayfalarına dökmesiyle kamera karşısında anlatması arasında kamu görevi bakımından neden böylesine büyük bir fark olsun
Elbette YouTube'daki her faaliyet otomatik olarak "telif" sayılmaz; reklam geliriyle klasik telif geliri hukuken aynı şey değildir. Fakat tam da bu nedenle yapılması gereken, dijital akademik üretimi toptan ticari faaliyet torbasına atmak değil, hangi faaliyetin fikrî üretim, hangisinin ticari işletme niteliğine dönüştüğünü çağın koşullarına göre yeniden tarif etmektir.
Doğru bilginin adresi
Asıl mesele akademisyenin kamu görevini aksatmasıysa bunun çözümü yasak değildir; çalışma süreleri düzenlenir.
ıkar çatışmasıysa gelir ve sponsorlukların bildirilmesi istenir.
Üniversitenin adının veya imkânlarının kişisel ticari faaliyet için kullanılmasıysa bunun sınırı çizilir.
Yanlış bilgi yayıyorsa, bilimsel etik ihlal ediliyorsa ya da akademisyenliğin itibarını açıkça zedeleyen yayınlar yapılıyorsa mevcut disiplin mekanizmaları işletilir.

114