Apple yeni iPhone Duo'yu tanıttı. ABD'de 1.999 dolar olan telefon Türkiye'de 229 bin 999 liradan satışa çıkıyor. Uluslararası fiyat karşılaştırmalarında Türkiye yine zirvede. Fakat asıl çarpıcı rakam fiyat değil.
229 bin 999 liralık telefonun hesaplanan vergisiz bedeli 112 bin 735 lira. Kültür ve Turizm Bakanlığı payı, TRT bandrolü, ÖTV ve KDV eklendiğinde vergi ve benzeri kamu yükü 117 bin lirayı geçiyor.
Yani bir telefon alırken, telefonun vergisiz bedelinden daha fazlasını vergi ve benzeri yükler için ödüyoruz.
Telefonun kendisi lüks olabilir; fakat akıllı telefon artık bankacılıktan e-Devlet'e, eğitimden iş hayatına kadar ekonomik ve kamusal yaşama katılmanın araçlarından biri. Teknoloji üzerindeki vergi politikası bu nedenle aynı zamanda bir erişim meselesidir.
Bu yüzden mesele lüks tüketimin vergilendirilmesi değil. Anayasa'nın 73. maddesi zaten herkesin mali gücüne göre vergi ödemesini öngörüyor. Ama aynı madde, vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımını da maliye politikasının sosyal amacı olarak belirliyor.
Dolayısıyla soru "vergi alınsın mı" değil. Ne kadar, nasıl ve hangi yükün üzerine hangi yük bindirilerek alınsın
Üstelik sistem yalnızca yüksek vergi oranından ibaret değil. Bazı mali yükler sonraki verginin matrahına giriyor; ÖTV de KDV hesabına dahil oluyor. Kısacası yalnızca telefonun vergisini değil, bazı kalemlerde verginin de vergisini ödüyoruz.
Gelelim yollara, köprülere
Bir süredir gündemde olan başka bir ekonomik karar da aynı soruyu bu kez yollarda karşımıza çıkarıyor.
15 Temmuz Şehitler ve Fatih Sultan Mehmet köprüleri ile çok sayıda kamu otoyolunun özelleştirilmesi yeni bir fikir değil. Bazıları yıllar önce özelleştirme kapsamına alınmıştı. 5 Eylül'de yayımlanan son kararla kapsam genişletildi ve özelleştirme sözleşmelerinin süresi 30 yıl olarak belirlendi.
Burada kavramları doğru kullanalım. Köprülerin ve yolların mülkiyeti satılmıyor. Ancak bunun yerine işletme hakkının verilmesi, kiralama, gelir ortaklığı, gayri ayni hak tesisi veya bunların birlikte kullanılabileceği çeşitli özelleştirme modellerine kapı açılıyor.
Burada sorulması gereken soru şu: Kamu yararı nerede
ünkü bunlar henüz yapılmamış yollar değil. Özel sektör gelip Boğaziçi Köprüsü'nü inşa etmeyecek. 15 Temmuz Şehitler Köprüsü 53, Fatih Sultan Mehmet Köprüsü 38 yıldır ayakta.

130