Şirketlerde asgari sermayeye uyum zorunluluğu (3)

8. UYULMAZSA NE OLUR

Kanunun ifadesi nettir: Süre içinde sermayesini yükseltmeyen anonim ve limited şirket infisah etmiş sayılır. Bunun için mahkeme kararına, idari işleme ya da ortakların bir iradesine ihtiyaç yoktur; sonuç sürenin dolmasıyla kendiliğinden doğar.

İnfisah, şirketin o gün ortadan kalkması demek değildir. Tüzel kişilik tasfiye sonuna kadar sürer, fakat şirket tasfiye hâline girer ve organların yetkisi tasfiye amacıyla sınırlanır. Pratikteki sonuçlar şunlardır:

Unvan "tasfiye hâlinde" ibaresiyle kullanılır; şirket yeni iş alamaz, yalnızca mevcut işlerini tamamlayıp alacaklarını tahsil eder, borçlarını öder.

Banka kredileri, ihale yeterlilikleri, teşvik belgeleri, bayilik ve tedarik sözleşmeleri gibi "faal şirket" olmayı varsayan ilişkiler risk altına girer.

İnfisaha rağmen faaliyeti olağan şekilde sürdüren yöneticiler, bu dönemde doğan zararlar nedeniyle kişisel sorumluluk iddialarıyla karşılaşabilir.

Tasfiye süreci ayrı beyanname, ilan ve bekleme süreleri içerir; kapanış bir günde olmaz.

En az bilinen risk ise geri dönüşün zorluğudur. Benzer bir sermaye intibakı 2014'te yaşanmış, o dönemde infisah etmiş sayılan şirketlerin sonradan yaptığı sermaye artırımı tescil talepleri için Bakanlık, bunun mümkün olduğunu gösteren açık bir mahkeme kararı aramıştır. Aynı yaklaşımın bugün de uygulanması hâlinde, son tarihi kaçıran bir şirket "şimdi artırıp devam edeyim" diyemeyecek, yargı yoluna gitmek zorunda kalacaktır. Kısacası infisah, 16 TL'lik bir yasal pay ve birkaç haftalık bir işlemle önlenebilecekken aylar süren bir davaya dönüşebilir.

9. ZORUNLULUĞU FIRSATA ÇEVİRMEK: VERGİSEL VE FİNANSAL BOYUT

Asgari tutara yükseltme tek başına şirketin mali yapısını değiştirmez; 50.000 TL sermaye bugünün ekonomisinde bir limited şirketin bir aylık kirasını bile karşılamayabilir. Ancak şirket genel kurul toplayıp sicile gitmişken, sermayesini gerçek ihtiyacına göre belirlemesi için iyi bir andır. Üç başlık özellikle önemlidir.

Nakdî sermaye artışında faiz indirimi

Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 10/1-ı bendi, tescil edilen nakdî sermaye artışı üzerinden hesaplanan varsayımsal bir faizin yarısının kurumlar vergisi matrahından indirilmesine izin verir. Hesapta Merkez Bankası'nın ilgili yıl için en son açıkladığı TL ticari kredi faiz oranı kullanılır ve indirim, artırımın tescil edildiği dönem dâhil beş hesap dönemiyle sınırlıdır.

İndirimden yalnızca gerçek nakit girişi yararlanır. İç kaynaklardan yapılan artırım, ortak alacağının mahsubu, aynî sermaye ve ortağın şirketten borçlanarak koyduğu sermaye hesaba katılmaz. Ayrıca indirim süreye göre kıst hesaplandığı ve tescil dönemi beş dönemden biri sayıldığı için, yılın son haftalarında tescil edilen bir artırım beş haktan birini neredeyse boşa harcar. Tutarı anlamlı bir nakdî artırım planlayan şirketin tescil tarihini buna göre seçmesi gerekir.

Finansman gider kısıtlaması

Yabancı kaynakları öz kaynaklarını aşan şirketlerde, aşan kısma isabet eden faiz, kur farkı ve benzeri finansman giderlerinin yüzde 10'u kanunen kabul edilmeyen gider sayılıyor. Kredi kullanımı yüksek, sermayesi sembolik şirketlerde bu kalem her yıl sessizce vergi matrahını büyütür. Sermayenin artırılması, özellikle ortak alacaklarının sermayeye çevrilmesi, öz kaynak ile yabancı kaynak arasındaki farkı daraltarak bu yükü azaltır.

TTK 376 ve kredi değerliliği

Sermaye artırımı, zarar eden bir şirkette sermaye kaybı sorununu kendiliğinden çözmez. Öz varlığın korunup korunmadığı tescilli sermaye ile kanuni yedeklerin toplamına göre ölçüldüğünden, artırım sonrasında oranlar yeni sermaye üzerinden yeniden hesaplanmalıdır. İç kaynaklardan yapılan artırım öz varlığı değiştirmezken ölçütü yükseltir; nakdî artırım ve alacak mahsubu ise öz varlığı gerçekten güçlendirir. Bankaların derecelendirme modellerinde ödenmiş sermaye ve öz kaynak oranı doğrudan puanlanan kalemler olduğundan, bu tercih kredi maliyetine de yansır.

10. ARTIRIM DIŞINDAKİ SEÇENEKLER

Her şirket için doğru cevap sermaye artırımı olmayabilir.

Tür değiştirme. 250.000 TL'yi tamamlamak istemeyen küçük bir anonim şirket, limited şirkete dönüşerek 50.000 TL eşiğine tabi olabilir. Bu işlem olağan nisaplara ve tür değiştirme usulüne tabidir; pay devri kolaylığı ve ortakların kamu borçlarından sorumluluğu gibi farklar önceden değerlendirilmelidir.

İradi tasfiye. Yıllardır faaliyeti olmayan, yalnızca beyanname vermek için ayakta tutulan şirketler için bu süre, düzenli bir kapanış yapmak için uygun bir vesiledir. Kendiliğinden infisahı beklemek yerine kontrollü tasfiye, ortakların ve yöneticilerin sorumluluğunu sınırlamak bakımından daha güvenlidir.

Birleşme. Aynı grubun atıl şirketleri, faal şirketle birleştirilerek hem asgari sermaye sorunu hem de çoklu şirket maliyeti birlikte çözülebilir.