Dilimize Fransızca'dan girmiş olan "profesyonel" kelimesinin aslı Latince'dir. Latince "pro" (ön) ve "fateri" (açıklamak, itiraf etmek) kelimelerinin birleşmesinden ortaya çıkan "profiteri" kelimesi, "profession" olarak Orta Çağ Fransızcasına ve oradan İngilizceye geçmiştir. Kelime öncelikle bir Hristiyanın kiliseye veya manastıra hizmete başlaması için yaptığı açıklama anlamında kullanılmıştır. Sekülerliğin yaygınlaşmasıyla 18. Yüzyılın başlarında "profession" kelimesi bir kişinin hayâtını idâme ettirmek için yaptığı meslek anlamında kullanılmaya başlamıştır. Bu anlamdaki kullanım daha önceki anlamların önüne geçmiş ve bir kişinin gönüllülük esâsının dışında, para kazanmak için yaptığı iş anlamı kazanmıştır. Yâni kişi, dükkan açıp talebaasarak ne iş yaptığını açıklamaktadır. Günümüzde bir işin uzmanı, o işi para kazanmak için yapan kişiler için kullanılan "profesyonel" kelimesi de aynı kökten gelmektedir.

KONUYA "PROFESYONEL" BAKMAK

Günlük kullanımda "profesyonel" kelimesiyle sık sık karşılaşırız. "Futbolcu, profesyonel sözleşmeye imza attı", "İşinde çok profesyoneldir", "Bu konuda profesyonellerle çalışmak gerekir", "Âilevi sorunları için profesyoneldendestek aldılar", "İşinde her zaman profesyonel bir tavır sergiler" ve benzeri ifâdeler, "profesyonel" kelimesinin olumlu anlamda kullanılmasına örnektir.

Profesyonel futbolcu, hayâtını futbol oynayarak kazanır. Sağlığına ve özel hayatına dikkat eder. Halı sahada amatörlerle futbol oynamaz. İşinde profesyonel olan bir kişi,işini lâyıkıyla yapar, söz verdiği târihte ve saatte teslim eder. Arkadaşlarına, akrabalarına, tanıdıklarına öncelik vermez ya da "dost kazığı" atmaz. Bir işin profesyonelce yapılması, o işte kalitenin ön plânda olduğunu, duyguların karıştırılmadığını ifâde eder.

Ama yaptığımız işte profesyonel olmak, bizim hayâtımızın her ânında ve hayâtımızdaki herkesle profesyonel ilişki içinde olacağımız ve olmamız gerektiği anlamına gelmez. Mesela profesyonel anne ya da baba olamayız. Akrabalık ilişkilerimizde meslekî anlamda profesyonellik olmaz. Akrabamızdan arabasını tâmir ederken ve bunun ücretini alırken profesyonel olmalıyız; hakkı neyse onu alırız. Ama bu,işimizi baştan sayma yapacağımız ya da başka işler beklerken o işi önceleyeceğimiz anlamına gelmez.

Duygusal varlıklar olarak insânî özelliklerimizi ve duygularımızı bir kenara koymamız gereken yerler vardır. Mesela, bir doktor âcilen ameliyata alınması gereken kişi, o kişi katil, tecavüzcü ya da terörist bile olsa, ameliyata almazlık edemez. Onun cezâsını hâkim takdir edecektir. Ama bu kadar profesyonel olması gereken bir meslek sâhibi olarak doktorlar, birinci dereceden akrabalarının ameliyatına giremezler. Bir cerrahın, ne kadar profesyonel olursa olsun annesine, babasına, kardeşine, eşine ya da çocuklarına neşter vurması tıp etiğine aykırıdır.

PROFESYONELLİK VE BÜROKRASİ

"Bürokrasi" kelimesi her ne kadar "gereksiz evrak işleri" olarak anlamında kullanılsa da, profesyonellikle yakından ilgilidir. Max Weber'in "rasyonel sosyal örgüt" tanımlamasıyla ortaya koyduğu yapıda uzmanlaşmış görev tanımları, kişisel disiplin, zaman bilinci, kişisel olmayan ilişkiler, teknik rekabet (liyâkat) gibi kavramlarla ortaya koyduğu bürokrasi, günümüz iş dünyasındaki profesyonellik anlayışının temelini oluşturur. Ancak Weber'in kullandığı anlamda "bürokrasi" nasıl anlam kaymasına uğradıysa, "profesyonellik" de hem olumlu hem de olumsuz yönleri olan bir madalyon gibidir

PROFESYONELLİK MENFAATKÂRLIK DEĞİLDİR

Profesyonellik, işinin ehli olmak, işini kaliteli yapmak ve bunun maddî karşılığını almaktır. Ama bâzı mesleklerde bu geçerli değildir. Mesela bir kişi profesyonel siyâsetçi olabilir, yâni hayâtını bir parti kadrosunda siyâsî faaliyetler yaparak elde ettiği gelirle sürdürebilir. Ama bu siyâsetçi, kendisini aday göstermedi diye bir partiden ayrılıp başka bir partiye geçince "profesyonel siyâsetçi" olmaz. Profesyonel siyasetçilik, parayı verenin düdüğünü çalmak değildir

İDEOLOJİDE PROFESYONELLİK

Bir meslek sâhibinin yâni bir profesyonelin işi, kendi işini yapmak, pazarını korumak ve büyütmektir. Bu tavır, ticâreterbâbı için normal ve gereklidir. İşini genişletmek, büyütmek, daha çok müşteriye ulaşmak, daha çok kâr etmek o mesleği icra etmek için yapılması gerekenlerin sınırlarını belirler. Ama bu sınırlar, fikir sahasında yâni ideolojik alanda geçerli olmaz. Yâni ideolojide profesyonellik olmaz. Bu, para için düşünmek ve para için bir fikri savunmak ya da para için karşı fikre cephe almak demektir. Toplumda dönemsel anlamda ilgi çeken, siyasal olarak destek bulan ideoloji neyse, onun peşinden gitmek ve ondan menfaat sağlamak, ideoloji profesyonelliğidir. Ama bir fikir adamı, bir akademisyen, bir sanatçı, bir gazeteci, bir edebiyatçı sâdece ve sâdece getirdiği avantaj ve menfaat için bir ideolojiyi savunuyorsa, onda ideolojik ahlak yok; ideolojik profesyonellik var, demektir. Bir futbolcu, transfer döneminde en çok parayı veren kulübe gider, ama millî takımda oynamak farklıdır.