Son yıllarda gündelik konuşma diline tuhaf bir kelime dağarcığı yerleşti. İnsanlar artık yalnızca kavga etmiyor. Birbirini "toksik", "manipülatif" veya "narsist" ilan ediyor. Bir ilişkide yaşanan hayal kırıklığı "travma", rahatsız edici bir davranış ise "tetikleme" olarak tanımlanıyor. Hatta sıradan iletişim sorunları bile giderek terapötik bir sözlüğün içinden tarif ediliyor.

İlginç olan şu: Psikolojinin teknik dili, ilk kez bu kadar gündelik yaşamın içine girmiş durumda. Peki bu gerçekten daha sağlıklı bir iletişim kurduğumuz anlamına mı geliyor yoksa insanlar artık birbirini anlamaya çalışmak yerine kategorize etmeye mi başladı

Bir süre önce sosyal medyada dolaşan kısa videolara bakınca ortak bir dil hemen fark ediliyordu. Bir kullanıcı eski sevgilisinin "love bombing" yaptığını anlatıyor, bir diğeri arkadaşının "gaslighting" uyguladığını söylüyor, bir başkası ise ailesinin "travma response" yarattığını açıklıyordu.

Elbette bu kavramların önemli bir kısmı gerçek psikolojik karşılıklara sahip. Üstelik uzun yıllar boyunca görünmez kalan birçok davranış biçiminin fark edilmesini sağladıkları da inkâr edilemez. İnsanlar ilk kez sınır koymayı, duygusal şiddeti tanımayı veya kendilerini rahatsız eden ilişkileri adlandırmayı öğreniyor olabilir. Öte yandan tam da bu noktada başka bir sorun ortaya çıkıyor: Psikolojinin dili görünür hale geldikçe, insan ilişkileri de giderek bir teşhis pratiğine dönüşüyor.

Bugün karşımızdaki kişi artık karmaşık biri değil, "toksik". Yaşanan sorun bir iletişim sorunu değil, "manipülasyon". Belirsizlik taşıyan her duygu, kısa sürede psikolojik bir etikete dönüşüyor. Modern insan artık duygularını yaşamıyor, onları etiketliyor.

Belki de terapi dilinin bu kadar hızlı yayılmasının nedeni tam olarak bu. ünkü bu dil, karmaşık ilişkileri anlaşılır duruma getiriyor. Belirsizliği azaltıyor. İnsan zihni için son derece yorucu olan gri alanları daha net kategorilere dönüştürüyor.

Birini anlamaya çalışmak zaman ister. elişkileri kabul etmeyi gerektirir. Oysa onu birkaç psikolojik kavramla açıklamak çok daha hızlıdır. Bu yüzden insanlar artık tartışmalarda karşı tarafı dinlemek yerine hangi kategoriye yerleştireceklerini düşünerek hareket ediyor olabilir.

Sosyal medyanın bu dönüşümdeki etkisi büyük. ünkü dijital platformlar, karmaşık hikâyelerden çok hızlı teşhisleri seviyor. Kısa videolar, ilişki analizleri ve popüler psikoloji içerikleri çoğu zaman insan davranışlarını birkaç dakikalık açıklamalara indirgemeye çalışıyor.

Bir ilişkinin bütün çelişkileri yerine "red flag" listeleri dolaşıma giriyor. Bir insanın bütün kişiliği yerine birkaç davranış üzerinden "narsist" kararı veriliyor. Ve giderek daha fazla insan, yaşadığı her sorunu psikolojik bir şemaya oturtmadan anlamlandıramaz hale geliyor.