İran'ın yeni dini lideri Mücteba Hamaney'in ilk mesajlarında dünyayı en çok endişelendiren ''Hürmüz Boğazı'nı kapatma kozunun kullanılmaya devam edileceği'' sözleriydi.

Hamaney'in mesajı okunmadan birkaç saat önce röportaj yaptığım Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres'in de en büyük kaygısı buydu. ''Savaş bir an önce bitmeli'' derken şöyle söylüyordu: ''Özellikle enerji, gübre arzının sıkıntıya girdiği bir eğilim görüyoruz. En hassas durumda olan ülkeler doğrudan etkilenecek.'' Guterres'in bu kaygılarının zemini BM'nin hazırladığı Hürmüz raporuydu.

En basit ifadeyle şöyle anlatalım: Petrol fiyatı demek, pahalı gübre demek. Pahalı gübre demek, gıda üretiminin düşmesi demek, üretim düşmesi fiyatların artması demek. Üstelik yaşanan kriz yalnızca bugünün fiyatlarını değil, gelecek yılın hasadını da etkiliyor.

BM raporu

Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı'nın (UNCTAD) yayımladığı analiz bunu çok net ortaya koyuyor: Deniz yoluyla taşınan petrol ticaretinin yaklaşık dörtte biri Hürmüz'den geçiyor. Deniz yoluyla taşınan gübrenin ise üçte biri (16 milyon ton). Rapora göre Sudan gübre ihtiyacının yüzde 54'ünü, Sri Lanka yüzde 36'sını, Avustralya yüzde 32, Tanzanya yüzde 31'ini bu bölgeden ithal ediyor.

UNCTAD raporu bir başka kritik noktaya daha dikkat çekiyor: Birçok gelişmekte olan ülke zaten yüksek dış borç ve kısıtlı bütçe ile mücadele ediyor. Bu nedenle gıda fiyatlarındaki yeni bir artışa karşı sübvansiyon güçleri yok, ithalat faturalarını karşılamakta zorlanıyorlar, sosyal harcamaları da baskı altına giriyor.

Ukrayna Savaşı'ndan sonra ilk

Dünya böyle bir küresel şoku en son Ukrayna Savaşı'nda, ondan önce de COVID-19 pandemisinde görmüştü. Bu yeni tablo gelişmekte olan ekonomilerin zaten hali hazırda ödemelerini de zorlaştıracak. Küresel verilere göre şubat ayında Hürmüz Boğazı'ndan 129 gemi geçmişti. Savaş başladıktan sonra bu sayı Mart'ın ilk haftası yüzde 95 oranında düştü ve sayı yedi oldu. Navlun gecikme süresi iki haftalara çıktı. Sefer başına yakıt masrafı bir milyon dolar arttı. Savaştan önce tonu 470 dolar olan üre gübresinin fiyatı savaşın ilk haftası 590 dolar oldu.