Türkiye, altı reaktörlü ve 4,5 GW kapasiteli olası bir nükleer santralin fizibilite çalışmalarını yürütmek üzere 12 Kasım'da Kanadalı AtkinsRealis şirketi ile bir anlaşma imzaladı. Bu adım, Türkiye'nin nükleer programını şu anda Rusya'nın Rosatom şirketi tarafından inşa edilen 4,8 GW'lık Akkuyu santralinin ötesine taşıma yönündeki artan çabalarını ortaya koyuyor. Anlaşma aynı zamanda Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar'ın ülkenin nükleer kapasitesini artırma hedefiyle de örtüşüyor; zira nükleer enerjinin 2040 yılına kadar elektrik talebinin %11'ini karşılaması bekleniyor.

Ancak bu nükleer atılım yalnızca Türkiye ile sınırlı değil. Halihazırda inşa halinde olan tüm yeni reaktörlerin %73'üne ev sahipliği yapan Asya, yeni nükleer santral kurulum süreçlerine öncülük ediyor. Dünyada nükleer güç kapasitesini en hızlı artıran ülkelere yakından bakıldığında ise ilk sırada Çin yer alırken; onu Hindistan, Rusya, Türkiye, Birleşik Krallık ve Güney Kore takip ediyor. Görünüşte birbirinden çok farklı olan bu ülkeler önemli bir ortak özelliği paylaşıyor: Rusya hariç tamamı net petrol ve doğal gaz ithalatçısı.

Bu nükleer genişleme çabalarının şekillendiği jeopolitik bağlam ise ayrıca dikkat çekici. Özellikle elektrik talebinin arttığı bir dönemde çatışmaların, yaptırımların ve uluslararası enerji tedarik zincirlerindeki aksamaların ithal hidrokarbonlara bağımlılıktan kaynaklanan kırılganlıkları açığa çıkarmasıyla birlikte, bu ülkelerin nükleer hedefleri giderek artan bir jeopolitik belirsizlik ortamında hayata geçiriliyor.

Daha önceki analizler, jeopolitik dalgalanmaların ülkeleri petrol ve gaz tedarik zincirlerini çeşitlendirmeye nasıl ittiğini incelemişti. Ne var ki giderek belirsizleşen küresel görünüm karşısında enerji dayanıklılığını ve bağımsızlığını korumak adına, doğrudan enerji arzının kendisini çeşitlendirmek çok daha köklü bir çaba gerektirir.

Daha da önemlisi nükleer enerji, geleneksel enerji ithalatının sunamadığı bir imkân sağlıyor: uluslararası enerji piyasalarındaki dalgalanmalara çok daha az maruz kalarak yurt içinde elektrik üretebilme kabiliyeti.

Petrol ve gaz gibi geleneksel hidrokarbonlar, devasa ve kesintisiz fiziksel hacimlerde tüketilir; bu da düzenli ve duraksamayan bir sevkiyat akışı gerektirir. Buna karşılık nükleer yakıt son derece yüksek bir enerji yoğunluğuna sahiptir. Küçük bir sevkiyat bir nükleer reaktöre aylarca hatta yıllarca yakıt sağlayabilir ve reaktörler genellikle yalnızca 12 ila 24 ayda bir yakıt ikmaline ihtiyaç duyar.

Buna rağmen nükleer güç; uranyum tedariki, dönüştürme, zenginleştirme, yakıt üretimi, reaktör teknolojisi ve bakım gibi farklı bağımlılıkları beraberinde getirir. Bu anlamda nükleer enerji, enerji bağımlılığını tamamen ortadan kaldırmaktan ziyade onun niteliğini ve zamanlamasını değiştirir.

Nükleer güç kapasitesini en hızlı artıran ülkeler arasında Rusya'nın net enerji ihracatçısı olan tek ülke olması ne bir tesadüftür ne de onu rastgele bir istisna haline getirir. Aksine Rusya'nın konumu stratejik açıdan bilhassa önemlidir.

Rusya yurt içinde nükleer kapasitesini genişletirken, aynı zamanda yurt dışındaki nükleer enerji projelerine de destek vermektedir. Bu durum, Moskova'nın gelecekte nükleer enerjinin oynayacağı rolün önemini kavradığının ve ihracatının niteliği değişse dahi net enerji ihracatçısı konumunu korumak istediğinin bir göstergesidir.

Önemli uranyum kaynaklarına sahip olan ve uranyum işleme ile zenginleştirme süreçlerinde kilit bir rol oynayan Rusya, küresel enerji görünümü dönüşürken önemli bir aktör olmaya devam etmek için güçlü bir konumdadır.

Ancak nükleer enerjideki dışa bağımlılık yalnızca yakıtla sınırlı değildir. Uranyumun yüksek enerji yoğunluğu kısa vadeli arz kesintilerine ve dalgalı piyasalara maruz kalma riskini azaltsa da nükleer santrallerin inşası ve işletilmesi başka bir dış bağımlılık kanalını devreye sokar: bu tesisleri geliştirmek ve sürdürmek için gereken yabancı ortaklıklar, teknoloji ve uzmanlık.

Nükleer kapasitesini en hızlı büyüten altı ülkenin dördünde, mevcut inşaat programlarına yabancı teknoloji sağlayıcıları dahil olmaktadır. Bu bakımdan nükleer enerji üretimi iki tür bağımlılık yaratır: yakıtı ithal etmek ve altyapıyı inşa edip işletmek için yabancı ortaklıklara dayanmak.