Yapay zeka sektörü inişe mi geçti Anthropic'in halka arz başarısı borsadaki düşüşü neden durduramadı

Geçen hafta, dünyadaki gelişmeleri yakından izleyenler, nefeslerini tutarak bir olayın sonuçlanması beklediler. Hayır, Şi-Trump-Putin zirvesini kastetmiyorum... Zirvenin gölgesinde kalan, küresel ekonominin geleceği için çok önemli bir başka olay vardı: Yapay zeka şirketi Anthropic'in halka arzı; bir başka deyişle, şirketin kendini, yaptıklarını ve sektörünü yatırımcının oylamasına sunması...

Farklı düzlemlerdeki bu iki olayın her ikisi de, öncesinde bir tür kıyamet senaryosuyla karşılanmıştı. "Üçlü Zirve" başlangıçta "dünyayı paylaşacaklar" vaveylasıyla yorumlanmış, hatta buluşmaya, II. Dünya Savaşı biterken Roosevelt, Churchill ve Stalin'in bir araya geldiği zirveye atfen "Yalta 2.0" yakıştırması yapılmıştı. Toplantı günü yaklaştıkça, zirvenin, üçlünün ortak fotoğraf çektirip güç gösterisi yapmasından başka bir sonuç getirmeyeceği ittifakla kabul edildi. Nitekim öyle de oldu. Korkular "şimdilik" atlatıldı.

Benzeri bir kıyamet senaryosu Anthropic halka arzı için de dolaşmaya başlamıştı. Bir süredir, yapay zekanın (YZ) mali riskleri konuşuluyordu. Fiyatlar ve değerlemeler aşırı şişmiş bulunuyor (Balon), şirketlerin borç seviyesi ve halkın veri merkezlerine duyduğu tepki önemli riskler olarak değerlendiriliyordu. Temmuz'da yaptığı zirveden bu yana, hisse fiyatları aşağı doğru kayıyordu. Nvidia'nın CEO'sunun evlilik dışı ilişki ve casusluk skandalının bu şirketin geleceği hakkında endişe yaratması ortalığı iyice bulandırdı. Böyle bir ortamda Anthropic'in halka arzının "kritik" olarak görülmesi kaçınılmazdı. Bir başarısızlığın, zincirleme etkiyle sektörü ve ekonomiyi vurma ihtimali yatırımcıları, ekonomistleri ve tabii sektör mensuplarını endişelendiriyordu.

Endişeyle beklenen gün geldi ve geçen haftaki halka arz rekorla sonuçlandı. Anthropic YZ şirketi, her birini 83 dolardan satışa çıkardığı hisselerinden 81,3 milyar dolar topladı. Satıştaki hisselere 6 kat talep gelmişti. 12,2 miyar dolarlık ek satış opsiyonu ve Nvidia, Microsoft ve Google gibi teknoloji devlerinden gelen 26 milyar dolarlık ek fonlarla birlikte Anthropic'e yatırımcılar geçen hafta toplam 119,5 milyar dolar (daha) yatırmış oldu. Böylelikle Elon Musk'ın Space X'inin halka arz rekoru kırıldı. Yalnız Anthropic değil yapay zeka da yatırımcıdan onay almış görünüyordu. İlk gün, rahat bir nefes alındı; ama izleyen iki gün içinde fırtınanın henüz atlatılmadığı görüldü.

Yapay zeka şirketleri engelli bir koşu içinde

Temmuz ayından beri ılımlı bir düşüş içinde olan YZ hisseleri için tehlike çanları ilk önce ABD ara seçimleriyle çalmaya başlamıştı. Demokratik Parti hem Temsilciler Meclisi'nde hem Senato'da rahat bir çoğunluğa ulaşmıştı. Dahası, veri merkezlerinin kurulmasına karşı çıkan veya inşaatlarının bir süre durdurulmasını savunan adaylar, bu radikal duruşlarına rağmen parlamentoya girdiler. Daha ilk günden Demokratik Parti'nin bu konuda yasal düzenlemeler yapacağı konuşulmaya başlandı.

Ardından önceki hafta Nvidia skandalı ile çanları sesi yükseldi. Olayın tayin edici gelişmesi Nvidia'nın efsanevi kurucusu ve CEO'su Jensen Huang'ın istifası oldu. Ortada, "biri gider, öbürü gelir, hayat devam eder," denemeyecek bir durum vardı. Geçen hafta bu köşede anlattığımız gibi, Huang, kişisel ilişkileriyle muazzam bir küresel ekosistem oluşturmuş, 33 yıl yönettiği şirketi çip tasarımı ve satışında dünyanın bir numarası haline getirmişti. Hemen bütün YZ çalışmaları ya Huang'ın çiplerine bağımlıydı ya da onlara ulaşabilmek için savaş veriyordu. Çökmese bile eski hızını kaybetmiş bir Nvidia, YZ sektörünü ciddi biçimde yavaşlatabilirdi. Nvidia hisseleri hızla düşerken, sektörü ve borsa endeksini de peşinden sürükledi.

Anthropic halka arzının büyük bir başarıyla sonuçlanması, ilk anda, YZ dünyasının çok sert bir virajı kazasız belasız dönmüş olduğu izlenimini uyandırdı ve büyük bir coşkuyla karşılandı. Peki Anthropic'in başarısı şirketin ve sektörün güvenoyu aldığı izlenimini uyandırıyorken, neden borsadaki düşüşü engelleyemedi Üstelik Anthropic'in hisseleri de ilk günkü zirvesinden geriye kaymaya başlamıştı.

Görünen o ki, sektörle ilgili endişe sürüyor. Çünkü YZ sektörünün sınavları henüz bitmedi. Önümüzdeki günlerde Nvidia'nın eski CEO'su Jensen Huang ve ABD Ticaret Bakanı Howard Lutnick birden fazla meclis komisyonu tarafından Nvidia skandalı nedeniyle sorgulanacak. Huang'ı ayrıca Kaliforniya Başsavcısı da ifade vermeye çağırdı. Meclis komisyonları tarafından sorgulanacak bir başka isim Nvidia'nın danışmanı Tim Teter. Şirketin yeni geçici CEO'su Colette Cress de bilgi vermek üzere komisyon önüne çıkacak.

Komisyon soruşturmalarının Aralık başında başlayıp Noel'den önce bitirileceği tahmin ediliyor. Bütün bu soruşturmalarda, kapalı oturumlardan sızacak bilgiler, açık olanlarında sarf edilecek sözler, önce borsa üzerinde, sonra da tüm sektörün geleceği üzerinde etkili olabilir. Bu kısım atlatılırsa, daha Open AI'ın halka açılma planı ve Demokratlar'ın mecliste görevi devraldıktan sonra ne yapacakları sorusu var. Hem kompozisyonu değişmiş meclis komisyonları soruşturmaları yenileyebilirler hem de Demokratlar yeni yasal düzenlemelerle YZ'nın dizginlerine asılıp, gidişatı yavaşlatabilirler. Bütün bunlar ustalıkla, akıllıca, panik yaratmadan yapılabilir ya da özensiz adımlar, sorumsuz haberler, dar görüşlü politikacılar YZ hisselerinin tepe üstü çakılmasına neden olabilir; YZ'daki hızlı düşüş borsada kapsamlı bir çöküşe dönüşebilir.

Diyebilirsiniz ki, "ABD düşünsün, bize ne, zenginin malı çenemizi yormasın..."

Diyebilirsiniz ama, demeyin!

Yapay zeka sektöründeki bir kriz bütün dünyayı sarsar

Bu noktada, 2008 küresel finans krizini hatırlamakta fayda var: Bankalar ödeme gücü olmayan müşterilerine "ev sahibi olsunlar" diye bol keseden kredi dağıtmış sonra da bu riskli kredileri paketleyip küresel finans sistemine satmıştı. Geri ödeme krizi baş gösterip teminat olarak gösterilen evler hep birlikte satışa çıkınca, ev fiyatları kredi borcunu ödeyemeyecek seviyeye düşerek alacaklıları iflasa sürüklemişti. Karmaşık finansal operasyonlarla, onların alacaklarını satın alan diğer ülkelerdeki bankalar da iflas noktasına gelmişlerdi. Bankalar birbirine güvenini kaybettiği için borç vermeyi durdurmuştu. Neticede, şirketler yatırım, ticaret yapacak kredi bulamaz hale geldi. Üretim düştü, alım gücü düştü, talep düştü, ihracatçı fabrikalar çalışamaz hale geldi.

Gelişmekte olan ülkeler de yatırımcıların paralarını daha güvenli limanlara çekmeleri sonucu, döviz sıkıntısı ve paralarının değer kaybetmesi gibi sorunlarla karşılaştılar. Türkiye'de 2001'de yaşanmış bir bankacılık krizi sektörü tahkim etmiş olduğundan, 2008 krizi banka iflaslarına yol açmadı. Ama sıcak para girişi durdu. Borsa çakıldı, döviz yükseldi. Avrupa'daki tüketim talebinin düşmesi, ihracat sektörünü vurdu. Ekonomi ciddi biçimde küçüldü, işsizlik Cumhuriyet tarihinin rekorunu kırdı.

Bunları niye anlatıyorum YZ ve teknoloji sektörünün küresel planda çok daha girift bir yapısı ve ilişkileri var. Devasa bir ekosistemden söz ediyoruz. YZ, 3-4 yıl önce eğlenceli bir oyuncak gibiydi. Şimdi, "dünyayı felakete sürükler mi, insanın yerini alır mı" diye tartışılıyor. Bu iki ucun arasında, küresel ekonomi bütün hızıyla YZ'yı "emiyor". Üretimine YZ'yı entegre etmiş ve etmekte olan milyonlarca işletme var dünyada... Hem bu işletmelerin hem de YZ zeka şirketlerinin, dünyaya yayılan ve sayıları her gün artan veri işleme ve depolama merkezlerine ihtiyaçları var. Bunların işletilmesi ayrı bir işkolu. Bu merkezler inşa ediliyor, içleri sunucularla (server) dolduruluyor, bunlara enerji sağlanıyor, soğutma sistemleri kuruluyor. Sunucuların üretimi bu üretim için gerekli çiplerin, bu çipleri üreten makinaların, çiplerin hammaddeleri olan madenlerin, nadir toprak elementlerinin üretilmesi ayrı birer işkolu. Her biri dünyanın bir köşesine dağılmış on binlerce işletme...

Dünyada her sektör için benzeri bir dallanma ve budaklanmadan söz edilebilir. Ama YZ sektörünün, diğerlerinden farklı olarak, tıpkı bankacılık gibi, tüm diğer sektörleri yatay kesme gibi bir özelliği var. Ayrıca, tüm ekonomik operasyonların tepesinde oturan finans sektörü ile girift ilişkiler içinde. Kısa süre içinde çok yatırım yapması, bu yatırımları hızla finanse etmesi lazım. Rakamlar çok büyük ve ancak küresel bir ağ içinde karşılanabilir. Sadece Anthropic'in, önümüzdeki 12 ay içindeki bilgi işlem ve altyapı harcama taahhütlerini karşılamak için yaklaşık 70,7 milyar dolara ihtiyacı var. 2030 sonuna kadar ise, taahhüt ettiği yatırımlar için Anthropic'e 451,6 milyar dolarlık bir fon lâzım.

Kısa keselim: Bu sektörün içine gireceği bir kriz, üretim, finansman ve ticarette küresel çapta büyük sıkıntı yaratma potansiyeline sahip.

Teknoloji hisselerindeki düşüşün başka sebepleri de olabilir mi

Yapay zeka balonunun patlamasa bile sönmeye başladığını ileri sürmek çok cazip bir görüş olabilir. Ancak, bunun, Çin'deki üçlü zirveyi "İkinci Yalta geliyor" diye karşılamakta olduğu gibi çok aceleci bir yargı olacağını düşünüyorum. (Bu hafta da iyimserliğim üstümde.)

Evet, Nvidia hisselerinde çok sert bir düşüş var. Diğer teknoloji hisselerinde de (aynı sertlikte olmayan) düşüşler görülüyor. Aslında düşüş Temmuz'dan beri ılımlı bir süreklilik içindeydi. Son iki hafta biraz daha hızlandı. Bunun arkasında yapısal bazı endişeler yatıyor: YZ şirketleri veri merkezlerinin inşası için büyük borçların altına giriyor, harcamaların ne zaman kâr getirmeye başlayacağı belli değil ve "döngüsel finansman" diye adlandırılan, YZ ve teknoloji şirketlerinin birbirlerine ortak olmasının, birbirlerinin kredilerine garantör olmasının yarattığı önemli bir risk var.

Bunu, IMF Genel Müdürü Kristalina Georgieva da farklı bir şekilde dile getirdi. msn'in aktardığına göre, merkez bankası yöneticileri, ekonomistler ve maliye yetkililerinden oluşan uluslararası bir dinleyici kitlesine geçen hafta yaptığı bir konuşmada Georgieva, "Yapay zeka şirketleri, küresel ekonomiyi tek bir sallantılı ayak üzerinde dengede duran, korkunç bir duruma sürüklemiş olabilir," dedi. Küresel ekonominin yapay zeka yatırımlarına olan bağımlılığının, güvenin sarsılması durumunda onu savunmasız bir duruma düşürebileceği uyarısında bulunan Georgieva, mevcut durumu, "Bu şirketler aralarında sermaye dolaşımı sağlayarak teknoloji sektörüne para aktarıyor. Endişe verici olan nokta, bu döngüsel finansman yapısının, yapay zeka talebinin ne kadarının küçük bir grup zengin teknoloji şirketi dışındaki müşterilerden geldiğini gizlemesidir," şeklinde tarif etti.