18 Ağustos 2026'da Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Türkiye Yapay Zekâ (YZ) Eylem Planı (2026-2030), Türkiye'yi dijital dünyada geliştiren, üreten ve yöneten bir aktör dönüştürmeyi hedefleyen kapsamlı bir yol haritasıdır. Plan; belgenin nasıl uygulanacağı, kurumsal sahiplenmenin nasıl sağlanacağı, yönetsel yapının kurulumu ve izleme süreçlerinin nasıl yürütüleceği gibi sorulara cevap verir niteliktedir. 2021-2025 Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi'nin üzerine inşa edilen bu yeni belge, önceki dönemin altyapı ve farkındalık odaklı yaklaşımından teknoloji ve değer üretimi ile dijital egemenlik aşamasına geçişin somut işaretlerini içermektedir.

Eylem Planında Yapay Zekâ Ekosistemi

Eylem planı kapsamında yapay zekâ ekosisteminin mimarisi, teknolojik girdilerin somut kamusal ve ekonomik faydaya dönüşümünü yöneten, beş dikey katman ve üç yatay bileşenden oluşan bütüncül bir sistem olarak tasarlanmıştır. Süreç, yüksek hesaplama yüklerinin gerektirdiği sürdürülebilir Enerji (1. Katman) altyapısıyla başlar ve bu güç, çip ile GPU teknolojilerine dayanan dayanıklı Hesaplama Donanımı katmanına (2. Katman) aktarılır. Veri merkezlerini kapsayan Altyapı Katmanı (3. Katman) üzerinde konumlanan sektörel Modeller ve Veri (4. Katman), sistemin analitik zihnini oluştururken, bu yapı nihayetinde kamu ve özel sektörde katma değer üreten Uygulamalar (5. Katman) düzeyinde hizmete dönüşür. Dikey katmanların sürdürülebilirliği ise yetkin insan kaynağını temsil eden Yetenek, sermaye akışını sağlayan Finansman ve algoritmik riskleri yöneterek meşruiyet sağlayan Düzenleme ve Güven olmak üzere sistemi yatayda destekleyen üç stratejik bileşene bağlıdır.

Bu yeni modelin temel hedefi, Türkiye'nin genel vizyonuna uygun olarak teknolojiyi ithal eden ve edilgen bir biçimde kullanan bir modelden ziyade teknolojiyi kendi kültürel ve stratejik öncelikleriyle üreten, hukuki sınırlarını çizen ve ihraç eden bir ekosistem inşasıdır.

Diğer taraftan planda dört eksenli bir sistem tasarlanmış ve her eksende dört eylem olmak üzere 16 hedef başlığı tanımlanmıştır. Planın ilk ekseni olan 'Fark Et', iki yılda 5 milyon vatandaşa okuryazarlık eğitimi, 10 bin ileri düzey uzman ve 100 bin uygulama profesyoneli yetiştirmeyi öngörmektedir. Bu hedef özellikle sosyal dönüşüm ve dijital uçurumu kapatma hedefine odaklanırken aynı zamanda kamu personelinin dijital yetkinliklere kavuşması amacını taşımaktadır. 'İstifade Et' ekseninde ise kamu hizmetlerinde yapay zekâ destekli karar destek sistemlerinin yaygınlaştırılması, kamu verilerinin değere dönüşmesi için açık veri paylaşımlarının sistematikleştirilmesi, özel sektörün ve sanayinin dijital dönüşüm süreçlerine yapay zekâ entegrasyonunun teşvik edilmesi gibi eylemler öne çıkmaktadır.

'Üret' ekseni yerli modeller geliştirilmesi, araştırma fonları, büyüme fonları, teşvikler, ortaklıklar gibi alanlara odaklanırken, Türkçe ve alan odaklı Milli Büyük Dil Modelleri ile temel algoritmaların geliştirilmesi hem bölgesel dijital liderlik hem küresel hedefler için öne çıkan bir başlık. Ulusal düzeydeki veri alanlarının kurulması, YZ girişimlerinin desteklenmesi, YZ altyapı kapasitesinin güçlendirilmesi ve ortak kullanım alanları geliştirilmesi önemli diğer başlıklar olarak zikredilebilir. 'Yönet' ekseni ise düzenleme ve uluslararası iş birliğini öne çıkaran eylemleri kapsıyor. Düzenleyici güvenilir deney alanları, Avrupa Birliği Yapay Zekâ Yasası'na uyum, bu modeli destekleyecek yapay zekâ etiği, veri güvenliği ve insan odaklılık yaklaşımlarını izleyecek kurumsal yönetişim mekanizmalarının tesisi oldukça önemli eylemler başlıkları. Aynı şekilde dijital mahremiyeti ve birey haklarını koruyacak algoritmik etki değerlendirmesi ve açıklanabilirlik standartları zorunluluğu Türkiye'nin insan odaklı duruşunu dijital alanda tahkim eden bir yaklaşım olarak izlenebilir.

Eylem Planında Hedefler ve Olası Çıktılar

YZ Eylem Planında; ekonomik, sosyal, idari ve yasal başlıklarda eylemler öngörülüyor. Örneğin 2030 yılına kadar veri merkezi kurulu gücünün en az 1 GW'a çıkarılması, veri merkezi, bulut ve yapay zekâ altyapıları için en az 10 milyar dolarlık kaynağın harekete geçirilmesi ve kamu yatırım programlarından yapay zekâ projelerine en az yüzde 2 pay ayrılması hedefleri ekonomik katma değer hedefli başlıklar olarak öne çıkıyor. Ulusal Veri Kütüphanesi aracılığıyla en az 2 bin kamu veri setinin araştırmacılar, girişimciler ve kamu kurumlarının kullanımına açılması, kamuda YZ projeleri geliştirilmesi ise kamu politikalarının ve hizmet sunumunun iyileştirilmesi, dolayısıyla vatandaşın refahını artırma amaçlarını ortaya koyuyor.

Planın güvenilir ve açıklanabilir yapay zekâ konsepti, kullanıcı haklarını koruyan hukuki-etik çerçeve hedefi, düzenleyici deney alanları ve çevik yönetişim prensipleri, teknolojinin hızı ile hukukun hızı arasındaki asimetriyi aşmaya yönelik yenilikçi eylem başlıkları olarak planda yer alıyor. Özellikle algoritmik etki değerlendirmesinin zorunlu tutulması; kamu kararlarının şeffaf, denetlenebilir ve ayrımcılıktan arındırılmış olmasını sağlayarak yapay zekâ destekli hizmetlerin demokratik meşruiyetini güçlendiren kritik güvenlik adımları olarak dikkat çekiyor.