Türkiye'de iş kazası haberlerinin tuhaf bir kaderi var. Bir patlama, bir göçük, yüksekten düşen bir işçi, devrilen bir servis aracı... Olayın büyüklüğüne göre birkaç saat ya da birkaç gün konuşuyoruz. Sonra dosya çoğu zaman "iş sağlığı ve güvenliği" rafına kaldırılıyor.
Sanki sanayi, ihracat, inşaat, istihdam ve ekonomik büyüme başka bir masada konuşuluyor; ama rakamlar o iki masanın aslında aynı masa olduğunu söylüyor. İş kazalarını yalnız güvenlik prosedürlerinin başarısı ya da başarısızlığı üzerinden okumak sorunu halı altına süpürmek olur.
Denetim yetiyor muİşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi, 2025 yılında en az 2.105 çalışanın hayatını kaybettiğini bildiriyor. 2026'nın yalnız ilk on ayında tespit ettikleri ölüm sayısı 1.930.
Kamunun bu alanda hiçbir şey yapmadığını söylemek de doğru olmaz. alışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, 2026 yılında iş sağlığı ve güvenliği yönünden 6 bin 860 teftiş gerçekleştirildiğini, hayati tehlike tespit edilen 190 işyerinde işin durdurulduğunu ve 3 bin 274 işyerine yaklaşık 800 milyon lira idari para cezası uygulandığını açıkladı.
Ama ölüm sayıları bu düzeyde kaldığı sürece tartışmanın mevzuatın ve denetimin varlığından, bunların sahada ne kadar sonuç ürettiğine kayması kaçınılmaz.
İş kazalarının küresel ölçeğiTürkiye bu konuda yalnız değil. Uluslararası alışma Örgütü'ne göre dünyada her yıl 2,93 milyon insan işle bağlantılı nedenlerle hayatını kaybediyor. Bunların yaklaşık 330 bini doğrudan iş kazalarından, 2,6 milyonu ise işle bağlantılı hastalıklardan kaynaklanıyor. Her yıl 395 milyon çalışan da ölümcül olmayan bir iş kazası geçiriyor.
Üstelik kaza yaşandığında ortaya çıkan ekonomik ve sosyal riski karşılayacak sistem de herkesi kapsamıyor. ILO'nun 2023 verilerine göre dünyadaki çalışanların yalnız yüzde 37,4'ü iş kazası halinde etkili gelir koruması sağlayan sistemlerin kapsamında. Yaklaşık 2,3 milyar çalışan bu korumanın dışında.
İklim krizi de yeni riskler getiriyorBir de sürdürülebilir kalkınmanın genellikle başka bir başlık altında konuştuğumuz iklim tarafı var. ILO'ya göre dünyada 2,41 milyar çalışan her yıl aşırı sıcağa maruz kalıyor. Tarım, inşaat, ulaşım ve açık alanda yapılan işler iklim değişikliğinin çalışma hayatına taşıdığı yeni risklerin ilk görüldüğü alanlar arasında. Yani iklim krizi yalnız üretimin ne kadar karbon saldığını değiştirmiyor; üretimi yapan insanın hangi koşullarda çalışabileceğini de değiştiriyor.
Bu nedenle "yeşil dönüşüm"ün yalnız ürettiğimiz enerjinin veya kullandığımız teknolojinin renginden ibaret olmadığını kabul etmek gerekiyor. Düşük karbonlu bir ekonomiye geçerken çalışanını koruyamayan bir sistem çevresel göstergelerini iyileştirebilir; fakat sosyal sürdürülebilirlik sınavını geçmiş sayılmaz.

19