Vardiya bittiğinde

Türkiye'de iş kazası haberlerinin tuhaf bir kaderi var. Bir patlama, bir göçük, yüksekten düşen bir işçi, devrilen bir ser­vis aracı... Olayın büyüklüğüne göre birkaç saat ya da birkaç gün konuşuyoruz. Sonra dosya çoğu zaman "iş sağlığı ve güvenliği" rafına kaldırılıyor.

Sanki sanayi, ihracat, inşaat, istihdam ve ekonomik büyüme başka bir masada konu­şuluyor; ama rakamlar o iki masanın aslın­da aynı masa olduğunu söylüyor. İş kazala­rını yalnız güvenlik prosedürlerinin başa­rısı ya da başarısızlığı üzerinden okumak sorunu halı altına süpürmek olur.

Denetim yetiyor mu

İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi, 2025 yı­lında en az 2.105 çalışanın hayatını kaybetti­ğini bildiriyor. 2026'nın yalnız ilk on ayında tespit ettikleri ölüm sayısı 1.930.

Kamunun bu alanda hiçbir şey yapmadığı­nı söylemek de doğru olmaz. alışma ve Sos­yal Güvenlik Bakanlığı, 2026 yılında iş sağlığı ve güvenliği yönünden 6 bin 860 teftiş gerçek­leştirildiğini, hayati tehlike tespit edilen 190 işyerinde işin durdurulduğunu ve 3 bin 274 iş­yerine yaklaşık 800 milyon lira idari para ce­zası uygulandığını açıkladı.

Ama ölüm sayıları bu düzeyde kaldığı süre­ce tartışmanın mevzuatın ve denetimin varlı­ğından, bunların sahada ne kadar sonuç üret­tiğine kayması kaçınılmaz.

İş kazalarının küresel ölçeği

Türkiye bu konuda yalnız değil. Uluslara­rası alışma Örgütü'ne göre dünyada her yıl 2,93 milyon insan işle bağlantılı nedenlerle hayatını kaybediyor. Bunların yaklaşık 330 bini doğrudan iş kazalarından, 2,6 milyonu ise işle bağlantılı hastalıklardan kaynaklanı­yor. Her yıl 395 milyon çalışan da ölümcül ol­mayan bir iş kazası geçiriyor.

Üstelik kaza yaşandığında ortaya çıkan eko­nomik ve sosyal riski karşılayacak sistem de herkesi kapsamıyor. ILO'nun 2023 verileri­ne göre dünyadaki çalışanların yalnız yüzde 37,4'ü iş kazası halinde etkili gelir koruma­sı sağlayan sistemlerin kapsamında. Yaklaşık 2,3 milyar çalışan bu korumanın dışında.

İklim krizi de yeni riskler getiriyor

Bir de sürdürülebilir kalkınmanın genel­likle başka bir başlık altında konuştuğumuz iklim tarafı var. ILO'ya göre dünyada 2,41 milyar çalışan her yıl aşırı sıcağa maruz ka­lıyor. Tarım, inşaat, ulaşım ve açık alanda ya­pılan işler iklim değişikliğinin çalışma ha­yatına taşıdığı yeni risklerin ilk görüldüğü alanlar arasında. Yani iklim krizi yalnız üre­timin ne kadar karbon saldığını değiştirmi­yor; üretimi yapan insanın hangi koşullarda çalışabileceğini de değiştiriyor.

Bu nedenle "yeşil dönüşüm"ün yalnız ürettiğimiz enerjinin veya kullandığımız teknolojinin renginden ibaret olmadığını kabul etmek gerekiyor. Düşük karbonlu bir ekonomiye geçerken çalışanını koruyama­yan bir sistem çevresel göstergelerini iyi­leştirebilir; fakat sosyal sürdürülebilirlik sınavını geçmiş sayılmaz.