Son günlerde Avrupa'dan peş peşe gelen kriz hazırlığı çağrıları sosyal medyada adeta distopik bir hikâyeye dönüştü. Avru­pa Birliği, vatandaşların olağanüstü durum­larda en az 72 saat kendi kendilerine yete­bilecek temel ihtiyaçları bulundurmalarını öneriyor.

İngiltere, 22 Ekim'de başlattığı "Be Re­ady" kampanyasıyla hanelere elektrik, su, telefon veya internet hizmetlerinin birkaç gün kesilebileceği senaryolara karşı hazır­lıklı olmalarını tavsiye etti. Gerekçeler ara­sında aşırı hava olaylarından siber saldırı­lara kadar farklı riskler var.

Bu çağrıların çevresinde üretilen komplo teorileri ise çok daha iddialı: Yapay zekâya enerji yetiştirmek için dünyada uzun süreli elektrik kesintileri planlanacak. Buna iliş­kin güvenilir bir kanıt yok. Fakat teorinin tutunabildiği bir zemin var: Dünya ekono­misinin elektrik ihtiyacı hızla büyüyor ve yapay zekâ, bu talebe yeni ve oldukça büyük bir yük ekliyor.

Uluslararası Enerji Ajansı'nın güncel projeksiyonuna göre veri merkezlerinin yıl­lık elektrik tüketimi 2025'te yaklaşık 485 TWh düzeyindeyken 2030'da 950 TWh'ye yaklaşabilir. Yapay zekâ odaklı veri merkez­lerinin tüketiminin ise aynı dönemde yak­laşık üç katına çıkması bekleniyor. Bu du­rumda komplo teorilerine pek de ihtiyaç yok. IEA, küresel elektrik talebinin 2026– 2030 arasında yılda ortalama yüzde 3,6 bü­yümesini bekliyor. Ekonomiyi fosil yakıt­lardan uzaklaştırdıkça ulaşım, ısınma ve üretim gibi alanlarda doğrudan fosil yakıt kullanımı azalıyor; ancak elektrik sistemi­ne bağımlılığımız artıyor. Yeşil dönüşümün önemli araçlarından biri, ulaşım, ısınma ve sanayi gibi alanlarda fosil yakıt kullanımı­nı düşük karbonlu elektrikle ikame etmek. Bu nedenle ekonominin elektriğe daha fazla dayanması dönüşümün beklenen sonuçla­rından biri. Fakat elektrik talebi büyürken yalnız üretimin değil; şebekenin, depolama­nın ve sistem esnekliğinin de aynı hızda ge­lişmesi gerekiyor.

Enerji tartışmasını yıllardır çoğunlukla üretim kaynakları üzerinden yürüttük: Kö­mür mü, doğal gaz mı, güneş mi, rüzgâr mı Artık denklem değişiyor. IEA'ya göre dün­ya genelinde yenilenebilir enerji, büyük tü­keticiler ve depolama projelerinden 2.500 GW'ın üzerinde kapasite şebekeye bağlan­mak için sırada bekliyor.

IEA, bugün yılda yaklaşık 400 milyar do­lar olan şebeke yatırımlarının, artan elekt­rik talebini karşılamak için 2030'a kadar yaklaşık yüzde 50 büyümesi gerektiğini he­saplıyor. Sürdürülebilir kalkınmanın ener­ji meselesi de tam burada yeni bir boyut ka­zanıyor.

Mesele artık yalnız yeterli elektrik üret­mek değil; elektriği doğru yerde, doğru za­manda, kesintisiz ve makul maliyetle ulaş­tırabilmek. Üstelik bunu karbon emisyon­larını azaltırken yapmak gerekiyor. Aksi halde enerji sistemindeki darboğazın bede­li farklı biçimlerde ortaya çıkabilir: