"Sabitlere öylesine odaklan­dım ki değişkenleri unuttum. Değişkenler biziz, insanlar."

Geçtiğimiz hafta İstanbul'da­ki sağanak yağışlardan TCM­B'nin Finans Merkezi yerleşkesi de nasibini aldı. Yıldırımın düştü­ğü anda kaydedilen görüntü sosyal medyada dolaşırken para politika­sının üzerine gökten de işaret ara­yanlara yeni malzeme çıktı.

Oysa Ekonoritmiks'te, 21 Tem­muz 2025 tarihli "Füzeler Fırlar­ken Faizler İnerken" yazımızda Apollo 12'yi incelemiştik. Charles Conrad komutasındaki müretteba­tı taşıyan heybetli Saturn V roketi­ne kalkış sırasında iki kez yıldırım çarpmıştı. Kumanda merkezinden gelen "SCE'yi AUX'a alın" talima­tıyla göstergeler toparlandı; yol­culuk Ay'a kadar sürdü. Şokun bü­yüklüğü kadar sistemin verebildiği karşılık da sonucu belirliyordu.

Para politikasının çerçevesi de Faraday'ın kafesi gibi, dışarıdan gelen şoklara karşı içerideki düze­ni korur. Evvelki hafta "Wim Hof" başlıklı yazımızda Hürmüz şok­larının iki dalga halinde nasıl ya­yıldığını değerlendirmiştik. Nite­kim aynı gün TÜİK'in açıkladığı ekim ayı enflasyonu ve ABD'de açı­lan ara seçim sandıkları çizdiğimiz çerçeveyi destekledi: Hürmüz şo­kunu iki ayrı dalgada anlamak ge­rekiyor:

1 Sıcak çatışmaların enerji ve tarımsal girdilere taşıdığı ilk maliyet şoku.

2 Sürüncemeye giren diplomasi­ye bağlı rafineri marjları ve di­zel üzerinden işleme, soğuk zincir ve dağıtıma yayılan ikinci dalga.

TÜFE enflasyonu manşette %29,8 düzeyinde seyrederken çekirdek %28,3 oranına ya­vaşladı. ÜFE enflasyonu­nun aylık %1,65'e gerileme­si ve yıllık artışın son dört aydır %27 bandında kalma­sı, tüketici fiyatlarına mali­yet kanalından gelecek bas­kı açısından olumlu bir sin­yal veriyor. Hesapladığımız yıllıklandırılmış trend enf­lasyon ise %20'lerin başın­da. Manşet geçmişin yükünü taşırken güncel fiyatlama eğilimi daha aşağıda seyrediyor.

Gıda fiyatları ise (COICOP 1.1) yıllık %27 artışla çekirdek gibi manşetin altında. Enerji ve bağ­lantılı maliyetler, manşeti yuka­rıda tutan başlıca direnç alanla­rı arasında. Zaten ABD'de seç­men, bir türlü önü alınamayan dizelin faturasını kesip sandıkta Trump'a rücu etti. Trump'ı son anda Rusya'dan dizel tedariki gi­rişimi bile kurtaramadı.

Yaş sebzedeki aylık %12,66 yükseliş ilk bakışta sert. Oysa ta­rihsel ekim ortalaması %12,16. Yıllık artış da %42,90 ile yaz ay­larındaki %60'ların gerisinde. Ekimde mevsimsel ortalamadan belirgin biçimde yukarı sapan kalemler meyve ve et fiyatlarıydı.

Meyvede aylık %4,33 artış, ta­rihsel %2,55 ortalamasını aşıyor; yıllık artış ise yalnızca %2,81. Geçen yılki zirai donun bozdu­ğu fiyat deseni, aylık yükselişle düşük yıllık oranı buluşturmuş. İronik biçimde eylülde meyve fi­yatlarının yıllık değişimi nega­tif, yani deflasyon bölgesindeydi! Ette ise aylık %1,96 artış, tarih­sel %0,36 ortalamasının belirgin üzerinde. Yıllık %36,67 ile baskı sürüyor. Zaten Trump'ın kaybet­tiği bir diğer alan da et fiyatlarıy­dı. Neredeyse tüm Latin Ameri­ka'dan et, sığır ne bulabildiyse ithal etmeye çalıştıysa da nafile.

Gıdayı tek bir fiyat hareketi­ne indirgemek bu ayrımları si­liyor. Küresel cephe de ekimde bu görünümü destekledi. Birleş­miş Milletler Gıda ve Tarım Ör­gütü'nün (FAO) endeksi geriler­ken tahıldaki çözülmeye et ve süt ürünleri eşlik etti. Mısır, buğday ve arpa fiyatları bu kez genel en­deksi aşağı çekti.

Önümüzdeki yılın önemli risk­lerinden biri ise El Nino'nun tropik meyve arzına yansıması. Dünyanın önde gelen muz teda­rikçilerinden Chiquita, artan ma­liyetleriyle iklim belirsizliğinin 2027'yi zorlaştırabileceğini şim­diden duyurdu. Latin Amerika'da sel tarlaları ve yolları, kuraklık ise üretimi ve sevkiyatı zorlayabilir. Tahılda gerilim düşerken tropik meyvede yük birikebilir.

30 Mart 2026 tarihli "Sarım­saklasak Da Mı Saklasak" ya­zımızda Hürmüz şokunun tar­ladan ambalaja ve soğuk zincire uzanan maliyetlerini incelemiş­tik. İşlenmemiş gıdada arz rahat­laması beklerken işlenmiş ürün­lerde maliyet direncine dikkat çekmiştik.