ABD'nin İran'ı üçe parçalama stratejisi - BERCAN TUTAR

Bercan Tutar
15.01.2026
9

Tehlike büyük. İran'da rejim değişikliğini de aşan küresel ve bölgesel bir strateji tedavülde. Ülke üçüncü haftasına giren rejim karşıtı protestolarla sarsılıyor. Birçok aktör, ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'a yönelik olası bir saldırısının bölgedeki kargaşayı daha da derinleştireceğini görüyor. Herkes rejim değişikliğine odaklanmış durumda. Oysa bölgeyi ve dünyayı bekleyen asıl felaket rejim değişikliğinden çok daha derin bir kaosa işaret ediyor.
Zira ABD'nin İsrail üzerinden devreye soktuğu stratejinin ana hedefi rejim değil jeopolitik güç değişimi. Bu da bölgesel haritaların yeniden çizilmesi, İran devletinin parçalanması demek. Aslında İran rejimi tehlikeyi gördü ancak geç kaldı. Bazı tavizler verdi. Anayasal reformları gündemine aldı. Zorunlu başörtüsü uygulamasını yumuşattı. Fakat İran'ı hedefe koyanların derdi rejim değil. Onlar ülkenin haritasını değiştirmek istiyor.
Planları da hazır. Buna göre ülke Kuzey İran, Orta İran ve Güney İran olarak üç parçaya bölünecek. Kuzey İran, Afganistan sınırındaki Horasan'dan başlayıp Yazd, İsfahan ve Loristan eyaletlerinden geçerek Irak sınırındaki Kirmanşah'a uzanan hattın üstündeki kuzey bölgelerini kapsıyor. Kuzey İran'ın kendi içinde de Güney Azerbaycan ve Kürdistan şeklinde daha küçük birimlere parçalanması ihtimali de çok yüksek.

***

Özbekistan sınırı ile Hazar kıyısına komşu olan ve batıdaki Azerbaycan, Kafkasya ve Türkiye sınırına ulaşan Kuzey İran bölgeleri Rusya, ABD, İsrail ve Avrupa'nın ortak nüfuz sahasına dönüştürülecek. Kuzey İran'daki saha içinde Razavi Horasan, Kuzey Horasan, Semnan, Gulistan, Mazanderan, Tahran, Hamedan, Loristan, Gilan, Zencan, Doğu ve Batı Azerbaycan, Kurdistan, Kazvin, İsfahan, Kum, Merkezi ile Çaharmahal ve Bahtiyari gibi belli başlı eyaletler yer alıyor
Güney İran ise Sistan ve Belucistan ile Kirman eyaletlerinin yer aldığı Pakistan ve Afganistan'a sınır bölgelerden başlayıp Umman Denizi ve Basra Körfezi'nin en kritik noktasını oluşturan Hürmüz Boğazı'na kadar ulaşıyor. Bu açıdan güneydoğu İran bölgesi tamamen ABD nüfuz sahasına bırakılacak. Güney İran'ın ayrıca Belucistan'a bölünmesi de söz konusu.
Güney İran projesiyle ABD, Rusya'yı Kafkasya ve Hazar kıyılarında durdururken Çin'in de Pakistan ve Afganistan üzerinden Hint Okyanusu, Umman Denizi ve Basra Körfezi'ne ulaşımını kısıtlamayı planlıyor. Bir bakıma 2008'de 'AfPak' diye ilan edilip 2010'da rafa kaldırılan ancak 2017'de 'AfPakIndia' şeklinde revize edilen ABD'nin Çin'e karşı devreye soktuğu Güney Asya stratejisine İran da dâhil ediliyor. Bu projeyle Trump yönetimi Pakistan, Hindistan ve Afganistan hattına İran'ı da ekleyip