Ekonomi tarihinde bazı dönemler vardır ki ge­leceğe duyulan inanç, bugünün gerçekleri­nin önüne geçer. Yatırımcılar henüz ortaya çıkma­mış kazançları satın alır, şirketler yıllar sonra elde etmeyi umdukları gelirler için milyarlarca dolar harcar. Bir süre sonra herkes aynı soruyu sormaya başlar: Bu yatırımlar gerçekten karşılığını verecek mi Bugün yapay zekâ etrafında yaşanan gelişme­ler, 2000 yılındaki internet balonunu hatırlatıyor. O dönemde internetin dünyayı değiştireceğin­den kimsenin şüphesi yoktu. Nitekim değiştirdi de. Ancak teknoloji gelişirken çok sayıda şirket if­las etti, yatırımcılar büyük kayıplar yaşadı. Şimdi benzer bir tartışma yapay zekâ için yürütülüyor. Fakat önemli bir fark var. Bugünkü risk yalnızca teknoloji şirketlerinin borsa değerlemelerinde de­ğil, yatırımları finanse etmek için oluşturulan borç yapısında da birikiyor.

Microsoft, Alphabet, Amazon ve Meta gibi şir­ketler veri merkezlerine, gelişmiş işlemcilere ve enerji altyapısına olağanüstü büyüklükte kaynak ayırıyor. Harcamalar bugün yapılıyor, beklenen gelirlerin önemli bölümü ise geleceğe bırakılıyor. Büyük teknoloji şirketlerinin güçlü bilançoları bu­lunuyor. Ancak yapay zekâ ekosistemi yalnızca bu şirketlerden oluşmuyor. Veri merkezi inşa eden, işlem gücü sağlayan ve yüksek maliyetli çipleri ki­ralayan çok sayıda şirket de var. Finansal kırılgan­lık özellikle bu grupta belirginleşiyor.

Goldman Sachs'ın projeksiyonuna göre büyük bulut altyapısı şirketlerinin küresel borç ihracı 2026'da yaklaşık 250 milyar dolardan 2027'de 420 milyar dolara ulaşabilir. Burada asıl mesele bor­cun büyüklüğünden çok, hangi gelirle ve ne kadar sürede geri ödeneceği.

Bir veri merkezi kurmak için milyarlarca dolar harcayabilirsiniz. Ancak müşterilerin sözleşme­lerini yenileyeceğini veya kullanılan teknolojinin birkaç yıl sonra aynı ekonomik değeri taşıyacağını garanti edemezsiniz.

Kasım ayının ilk haftasında Amerikan teknolo­ji hisselerinde yaşanan satışlar, yatırımcıların bu riskleri daha fazla sorguladığını gösterdi. Nasdaq 100 endeksinde kısa sürede trilyonlarca dolarlık piyasa değeri kaybı yaşandı. Ancak daha önemli uyarı kredi piyasasından geldi.

Reuters'ın 9 Kasım tarihli haberine göre banka­lar ve kredi yatırımcıları, yapay zekâ projelerine finansman sağlarken daha seçici davranmaya baş­ladı. Yapay zekâ altyapısı sağlayan CoreWeave'in bazı tahvillerinin ekim ayında yüzde 15 seviyele­rine ulaşan getirileri de borçlanma riskine ilişkin kaygıları yansıtıyor.

Finans piyasalarında bazen en önemli uyarı his­se senetlerinden değil, tahvil piyasasından gelir. ünkü hisse senedi yatırımcısı gelecekteki büyük kazançların hayalini kurabilir. Alacaklı ise önce­likle parasını geri almak ister.

İnternet balonundan çıkarılması gereken ders de burada. İnternet dünya ekonomisinin temel alt­yapılarından biri haline geldi. Ancak o dönemin gözde şirketlerinin önemli bölümü bu dönüşüm­den kazanç sağlayamadı.

Yapay zekâ da sağlık, sanayi, finans ve eğitim gi­bi birçok alanda verimliliği artırabilir. Fakat tek­nolojinin başarılı olması, bu teknolojiye yatırım yapan bütün şirketlerin başarılı olacağı anlamı­na gelmiyor. Üstelik teknolojik yenilenmenin hızı ayrı bir risk oluşturuyor. Bugün milyarlarca dola­ra satın alınan işlemcilerin birkaç yıl sonra daha gelişmiş modeller karşısında ne kadar değerli ka­lacağı belirsiz. Yatırımların ekonomik ömrü kısa­lırken borçların geri ödeme vadeleri aynı kalabilir.