E-ticaret denilince çoğu insanın aklına hâlâ sadece internetten alışveriş geliyor.

Bir ürün seçiyorsunuz. Sepete atıyorsunuz. Ödeme yapıyorsunuz. Kapınıza geliyor.

Tüketici tarafı böyle.

Ama işin satıcı tarafına geçtiğinizde tablo biraz daha farklı. Orada ürün var, stok var, kargo var, iade var, komisyon var, ödeme vadesi var, sahte yorum var, kapanan mağaza var, değişen kurallar var.

Bir de bütün bunların arasında ayakta kalmaya çalışan binlerce küçük işletme var.

Geçtiğimiz günlerde ELİDER Yönetim Kurulu Başkanı Fehmi Darbay ile yaptığım söyleşide aslında tam da bu tabloyu konuştuk. ELİDER'in nasıl doğduğunu, neye itiraz ettiğini, neyi düzeltmeye çalıştığını ve Türkiye'de e-ticaretin nereye gittiğini konuştuk.

Ortaya çıkan fotoğraf şuydu:

ELİDER, masa başında kurulmuş süslü bir dernekten çok, sahadaki ihtiyacın doğurduğu bir yapı.

Pandemiden sonra gelen büyük dalga

Pandemi döneminden sonra e-ticaret Türkiye'de çok hızlı büyüdü.

Bu büyüme doğal olarak pazaryerlerini de büyüttü. Satıcı sayısı arttı. Daha önce sadece fiziki dükkânında satış yapan birçok esnaf, kendini bir anda dijital vitrinin içinde buldu.

Fakat büyüme hızlı olunca, kurallar aynı hızla oturmadı.

Mevzuat bir tarafta kaldı. Pazaryerlerinin kendi kuralları başka bir tarafta yürüdü. Satıcı ise çoğu zaman bu iki alanın arasında sıkıştı.

İşte ELİDER'in çıkış noktası da burada başlıyor.

Darbay'ın anlattığına göre 2021 yılında sosyal medya gruplarında satıcılar şunu sormaya başlıyor:

"Bu işin neden bir STK'sı yok Neden satıcılar birlikte hareket edemiyor Neden pazaryerleriyle daha kurumsal bir şekilde konuşulamıyor"

Sonra 12 kişi bir araya geliyor. Birbirini çok iyi tanımayan ama aynı derdi taşıyan 12 e-ticaret insanı. Ve kısa süre içinde ELİDER kuruluyor.

Bence bu kuruluş hikâyesi önemli. Çünkü bazı yapılar tepeden iner. Bazıları ise sahadan çıkar. ELİDER'in hikâyesi ikincisi. Bir şirketin projesi gibi değil. Bir kişinin vitrini gibi değil. Satıcıların, KOBİ'lerin, e-ticaret yapan insanların ortak ihtiyacından doğmuş bir dernek.

Sadece satıcı değil, bütün ekosistem

ELİDER ilk başta daha çok KOBİ ve esnaf odaklı kurulmuş. Fakat e-ticaret dediğimiz alan sadece satıcıdan ibaret değil.

Bu işin içinde lojistik firmaları var. Ödeme kuruluşları var. Pazaryerleri var. E-ticaret altyapı sağlayıcıları var. Entegratörler var. Reklam ajansları var. Yazılım firmaları var.

Yani aslında e-ticaret bir dükkân meselesi değil, bir ekosistem meselesi.

ELİDER de zamanla bu yapıya doğru genişlemiş.

Bugün derneğin içinde sadece "ürün satan" firmalar yok. E-ticarete hizmet veren birçok farklı paydaş da var. Bu açıdan bakınca ELİDER'in kendini sadece bir satıcı derneği olarak değil, e-ticaret ekosisteminin çatı yapılarından biri olarak konumlandırmaya çalıştığı görülüyor.

Ama burada ince bir çizgi var.

Dernek, satıcının sorununu merkeze alıyor. Ancak bunu pazaryerlerine karşı cephe alarak değil, yapıcı eleştiriler ve çözüm odaklı diyalog üzerinden yaptığını özellikle vurguluyor.

Darbay'ın yaklaşımı şu:

Pazaryerleri de bu ekosistemin parçası. Onların büyümesi de önemli. Fakat satıcının sesi duyulmadan sağlıklı bir e-ticaret düzeni kurulamaz.

Bence de bu bakış açısı çok doğru.

Çünkü mesele pazaryerlerini kötülemek değil. Mesele, kuralların daha adil ve daha sürdürülebilir hale gelmesi.

Satıcının derdi nerede başlıyor

Söyleşide en dikkatimi çeken başlıklardan biri iade kargo ücretleri oldu.

Bugün tüketici bir ürünü alıyor, beğenmeyebiliyor, vazgeçebiliyor, iade edebiliyor. Bu tüketici hakkı açısından anlaşılır bir durum.

Ama her iadenin satıcıya maliyeti var.

Özellikle ağır ve hacimli ürünlerde bu maliyet çok ciddi rakamlara çıkabiliyor. Oto lastik, mobilya, beyaz eşya, bebek arabası gibi ürünlerde satıcı sadece satış kaybetmiyor; bazen ciddi bir kargo yükünün de altında kalıyor.

Burada mesele tüketicinin hakkını elinden almak değil.

Mesele şunu sormak:

Satıcının hiçbir kusuru yoksa, sırf tüketici vazgeçti diye bütün maliyet neden satıcının üzerine kalıyor

Bu soru basit görünüyor ama e-ticaretin geleceği açısından önemli.

Çünkü satıcı zarar ettikçe fiyat yükselir. Fiyat yükseldikçe tüketici de etkilenir. Yani adaletsiz yük sadece satıcının değil, zamanla bütün piyasanın sorunu haline gelir.

Bir başka konu ödeme vadeleri.

Satıcı ürünü satıyor. Ürün gidiyor. Müşteri ödemeyi yapıyor. Ama satıcı parasına hemen ulaşamıyor. Arada farklı vade yapıları, ödeme kuruluşları ve pazaryeri uygulamaları devreye giriyor.

Küçük esnaf için nakit akışı hayati önemdedir.

Çünkü o parayla yeni ürün alacak. Kirasını ödeyecek. Çalışanının maaşını verecek. Vergisini yatıracak.

Büyük şirketler uzun vadeyi çevirebilir. Ama küçük işletme için vade bazen büyümenin değil, batmamanın meselesidir.

Pazaryeriyle kavga değil, kurumsal muhataplık

ELİDER'in en aktif alanlarından biri pazaryeri komitesi.

Bu komitenin görevi, satıcılardan gelen sorunları toplamak ve bunları doğru kanala iletmek.

Bazı sorunlar pazaryeriyle konuşularak çözülebiliyor. Bazıları teknik geliştirme gerektiriyor. Bazıları ise pazaryerinin bile tek başına çözemeyeceği, yasal düzenleme isteyen konular.

Bu noktada dernek bir tür süzgeç görevi görüyor. Her şikâyeti doğrudan kavga konusu yapmıyor. Önce bakıyor: Bu sorun satıcıdan mı kaynaklanıyor Pazaryerinden mi Mevzuattan mı Teknik bir eksiklikten mi Yoksa kötü niyetli bir işlemden mi

Bence bu yaklaşım önemli.

Çünkü e-ticarette her satıcı da haklı değil. Sahte yorum yaptıran, sahte favori oluşturan, haksız rekabet yaratan satıcılar da var. Bunlarla mücadele edilmeden temiz bir pazar kurulamaz.

Ama diğer taraftan, haksız yere mağazası kapanan, sistem hatasından zarar gören, kargo ve iade yüküyle ezilen düzgün esnaf da var.

ELİDER'in asıl rolü burada ortaya çıkıyor:

Haklı satıcının hakkını savunmak, haksız olanı da ayırabilmek.

Stopaj meselesi ve STK gücü

Söyleşide somut örnek olarak stopaj konusu da öne çıktı.

E-ticaretten alınması planlanan yüksek oranlı stopaj tartışmaları sırasında ELİDER'in diğer STK'larla birlikte ses çıkardığını, ortak bildirilere katkı verdiğini ve kamu kurumlarıyla temas kurduğunu anlattı Fehmi Bey.

"Sonuçta beklenen yüksek oranların yerine daha düşük bir oranla düzenleme yapılması, sektör temsilcilerinin ortak görüş ve katkılarının sürece olumlu yansıdığını gösterdi.

Burada şunu görmek lazım:

Eğer sektör örgütsüzse, kararlar genellikle büyük oyuncuların sesiyle şekillenir.

Ama küçük satıcının, KOBİ'nin, Anadolu'daki üreticinin sesi bir STK üzerinden duyulursa denge biraz değişir."

ELİDER'in kıymeti de burada.

Tek tek satıcıların duvarlara çarpan sesi, kurumsal bir yapı içinde daha güçlü çıkabiliyor.

E-ihracat yeni hedef

ELİDER'in bundan sonraki en önemli gündemlerinden biri e-ihracat.

Fehmi Darbay bu konuda çok net konuşuyor. Türkiye'de e-ticaretin sadece içeride dönüp durmasını yeterli görmüyor. Türk firmalarının yurt dışına açılması gerektiğini söylüyor.

Bu amaçla farklı ülkelerdeki e-ticaret dernekleri, kamu kurumları ve sektör paydaşlarıyla temas kurulmuş. Birçok ülkedeki e-ticaret paydaşları ile iletişime geçilmiş.