""Zamanların en iyisiydi, zamanların en kötüsüydü,

hem akıl çağıydı, hem aptallık, hem inanç devriydi, hem de kuşku.

Aydınlık mevsimiydi. Karanlık mevsimiydi, hem umut baharı hem de umutsuzluk kışıydı,

hem her şeyimiz vardı, hem hiçbir şeyimiz yoktu..."

Fransız Devrimi sonrasının çalkantılı yıllarını Charles Dickens, İki Şehrin Hikâyesi'nde böyle tarif etmişti.

21. yüzyıl da benzer bir altüst oluşa sahip. Bir tarafı umut diğer tarafı dijital distopya! Bu çelişkilerin içinde en çok kullanılan tanım bir Marksist kuramcı olan Gramsci'den alıntılanıyor. "Eski dünya ölüyor, yeni dünya doğmak için çabalıyor: şimdi canavarların zamanı" diyen Gramsci aslında bu benzetmeyi yirminci yüzyılın başında 1930'larda Avrupa'da faşizmin yükseldiği bir dönemde yapmıştı. Canavarlar çağı alıntısıyla ortaya çıkan durumu Amerika'nın dünya liderliğini güçlendirme perspektifinden "Trump ne yapmak istiyor" sorusuyla biraz açmak istiyorum.

Trump politikalarını elbette tek başına, aklına esip gelen fikirlerle yapmadı. Arkasında bir ideoloji var, zaman ve zeminde değişen rasyonaliteye dayanan veriler, seçmen talebi, derin bir akıl ve acil ihtiyaçlar var. Bugün gördüğümüz her şey dünden öngörülmüş planlanmış ve geleceğe matuf hamleleri içeriyor. Bu yazıda elverdiği ölçüde bunu özetlemeye çalışacağım.

Trump'ın bu soruya verdiği cevap net ve yapmak istediklerinin adeta özeti: "Dünyanın, diğer ülkelerinin Amerika'ya ihtiyacı var. Amerika'ya satamazlarsa hayatta kalamazlar."

Şu yeni dünyayı anlamak için ihtiyacımız olanın genel lafların ötesinde ince detaylar, arka plan olduğunu düşünerek Çin-ABD ekonomisini ve iki ekonominin kapışmasının mahiyetini iki taraflı olarak çok iyi bilen Manchester Üniversitesi Finans bölümünde kıdemli öğretim üyesi olan Prof. İsmail Ertürk'ün yaptığımız bir sohbetten faydalanarak onun analizlerden alıntılayarak paylaşacağım.

Trump "neyi dizginlemeye" ya da "kontrol etmeye" çalışıyor…

Tüm bu olayların merkezinde Black Rock ve Vanguard State Street gibi dünyada binlerce şirkette en büyük hissedar olan; banka, silah, sanayi, teknoloji, medya şirketlerinin finansörlüğünü yapan küresel finans güçleri var.

Black Rock küresel olarak 10 trilyon dolarlık aktif yönetiyor. Bu 10 trilyon doların yüzde 50'sini Amerika dışındaki finansal piyasalarda değerlendiriyor. Amerikan emeklilik fonlarını yöneten Black Rock'tan sonra gelen Vanguard Grup ise 8 trilyon dolarlık bir parayı yönetiyor. Amerikan gayri safi milli hasılasının 30 trilyona yakın olduğunu düşünürsek, Amerika'nın en büyük iki aktif yöneticisi neredeyse Amerikan gayri safi milli hasılasına yakın; borsaların, şirketlerin değerini etkileyecek büyüklükte bir güce sahip. Londra Borsası'nın yüzde 50'den fazlası Amerikan varlık yönetimi yatırımcılarının. Yüksek risk ve yüksek getiri hedefleyen hedge fonları da kullandıkları taktiklerle şirketlerin stratejisini borsadaki yüzde 1'lik bir hisse payıyla bile değiştirebiliyorlar. Finansal güç sıralamasında dördüncü sırada ise "private equity" denilen, borsaya kotalı olmayan fonlar var. Amerikalı fonların dünyada sahip olmadığı şirket yok.

Küreselleşmenin ortaya çıkardığı bu finansal gücün "Amerikan halkına katkısı nedir" sorusu politik paradigmaların değişiminde etkili oldu. Ortaya çıkan tabloda en tehlikeli sonuç ise Amerikan finans gücünün Amerikan halkının refahını artırmazken Çin'in büyümesine katkı sağlaması oldu. Trump bir iş adamı. Bu finansal gücü dizginlemeye çalışırken de yine iş insanlarının fikirlerini, desteklerini aldı. Özetle Trump reel ekonomiye hizmet etmeyen büyük finans şirketleriyle kavga ederken hedefte yine Çin var.

Prof. İsmail Ertürk, Amerikan finans gücüne dair bu çerçeveyi çizerken Çin'in dersini iyi öğrendiğini; tam tersini yaptığını, ekonomisini finansallaştırmadığını söylüyor.

"Çin finansı reel ekonomiye hizmet edecek bir şekilde tasarlandı. O yüzden parasını uzun süre korudu, hâlen dengeli açıyor. Mesela; Alibaba'nın kurucusu Jack Ma fintech bankasını kurdu. Ant Financial diye bunu borsaya açacaktı, borsaya açtığı takdirde Ant Financial bir anda dünyanın borsa değeri en yüksek finansal şirketlerinden biri olacaktı, Citibank'ın da daha üzerinde olacaktı. Çin hükümeti bunu durdurdu. Şimdi bunu şöyle yorumlayanlar oldu, 'Jack Ma çok güçlü olacaktı, o yüzden.' Yok, Jack Ma ile sorunu olsaydı Çin Komünist Partisi'nin o borsaya açıldıktan sonra şirketi Jack Ma'dan alır başkasına verirdi. Orada verdikleri karar, Çin ekonomisinin Ant Financial'a ihtiyacı yok, çünkü Ant Financial sonuçta cep telefonunuzdan ödeme yapabileceğiniz hizmetler veren, mevduat toplamayan bir fintech. Çin hükümetine gerekli olan elektrikli arabalarını, yapay zekâ şirketlerini finanse edecek finansal sistem, bu yüzden onu durdurdular.