Zeytinliklerde, sıkımhanelerde yoğun bir hasat döneminden geçtiğimiz şu günlerde, hem üretici hem tüketici olarak hepimizi ilgilendiren bir konuya dikkat çekmek istiyorum: Zeytinyağının filtrelenmesi.
Ben de zeytinyağı üretiyorum. Bir ağaca verilen emeği, hasat telaşını, ilk yağın kokusunu beklemenin heyecanını biliyorum. Ama bütün o emeğin karşılığını korumak için sıkımdan sonra ne yaptığımızı da konuşmamız gerekiyor. Yağı aldık, tenekeye koyduk diye iş bitmiyor.
Bu yazıyı tam da şimdi, yeni yağlar sofralara ulaşırken bir uyarıda bulunmak ve yeterince konuşmadığımız bir konuyu aydınlatmak için yazıyorum. Çünkü "Köyden geldi", "Yeni sıkıldı", "Hiç filtrelenmedi" derken içimizi rahatlatan ifadeler, yağın kalitesini koruyacağı anlamına gelmeyebiliyor.
Uluslararası zeytinyağı uzmanı Anita Zachou'ya hepimizin sorması gereken bir soruyu sordum: "Peki, bu yağ filtrelendi mi"
Bulanık görünmesi kalite garantisi değilZeytin tarladan fabrikaya gelince önce yıkanıyor, kırılıyor, hamur hâline geliyor. Bu hamur yoğruluyor; ardından katı parçalar, yağ ve su birbirinden ayrılıyor.
Ancak Anita'nın anlattığına göre, ayırma işlemi ne kadar iyi yapılırsa yapılsın yağın içinde çok küçük meyve parçacıkları ve su damlacıkları kalabiliyor. Yağın bulanık görünmesine de bunlar yol açıyor.
O bulanıklık, tüketiciye daha doğal, daha az işlem görmüş bir ürün hissi verebilir. Fakat tek başına daha yüksek kalitenin göstergesi değil.
Asıl mesele, yağın içinde kalanların zamanla ne yaptığı.
Tenekenin dibindeki tortuyu küçümsemeyinAnita, filtrelenmemiş yağdaki parçacıkların zamanla dibe çökerek tortu oluşturduğunu anlatıyor. Bu tortuda gelişebilen fermantasyon, yağın hoş kokularını örten duyusal kusurlara yol açabiliyor.
Başlangıçta taze zeytin, çimen, badem veya domates çağrıştıran bir yağın kokusu ve tadı değişebiliyor. Anita'nın verdiği örnekler çarpıcı: İleri derecede kusurlu yağlarda bozulmuş salamı veya gider kokusunu hatırlatan kokular ortaya çıkabiliyor.
Yani mesele yalnızca şişenin dibinde hoş görünmeyen bir birikinti olması değil. O birikinti, yağın kalitesini de etkileyebiliyor.
Anita'nın uyarısındaki iki çarpıcı sayıAnita'nın Yunanistan'da köyden getirilen, etiketsiz klasik 17 litrelik tenekeler için verdiği oran çarpıcı: Kendi değerlendirmesine göre bu yağların yüzde 99,9'u filtrelenmemiş.
İkinci uyarısı ise tüketim süresiyle ilgili. Anita, filtrelenmemiş yağ alınacaksa üreticinin ve üretim tarihinin bilinmesini, yağın üretimden itibaren en geç iki ay içinde tüketilmesini öneriyor. Bu, "filtrelemek için iki ay bekleyin" anlamına gelmiyor. Bütün yağların iki ay boyunca kalitesini koruyacağına dair bir garanti de değil.
Bu ayrım önemli. Yağın başlangıç kalitesi, içinde kalan su ve parçacık miktarı, saklama koşulları birbirinden farklı olabilir.
Nitekim 2020'de yayımlanan bir deneysel çalışmada, incelenen filtrelenmemiş yağlarda beş gün dolmadan fermantasyon kaynaklı bir duyusal kusur ortaya çıkıyor. Araştırmacılar, birkaç gün içinde filtrelemenin geciktirilmiş filtrelemeye kıyasla kalite kaybı riskini belirgin biçimde azalttığını bildirdi. Bu sonuç bütün yağlara aynı süreyi biçmiyor; bekletmenin riskini gösteriyor.
"Filtrelersek polifenoller gider" itirazıÜreticilerin filtrelemeye karşı çıkarken dile getirdiği kaygılardan biri, yağın değerli fenolik bileşiklerini ve aromalarını kaybetmesi.
Anita bu kaygıyı bütünüyle reddetmiyor. Filtreleme sırasında fenollerin küçük bir bölümünün kaybedilebileceğini, fakat uzun vadede kalitenin korunması açısından kazanımın daha önemli olduğunu söylüyor.

8