Türkiye'de seçimler yaklaştıkça emekli maaşları yeniden siyasetin başlıca tartışma konularından biri hâline geliyor. Bunun anlaşılır bir sebebi var. Emekliler büyük bir seçmen kitlesi oluşturuyor ve özellikle yüksek enflasyon dönemlerinde satın alma güçlerindeki kaybı çok daha yoğun hissediyorlar. Nitekim, 31 Mart 2024 mahallî seçimlerinden sonra yapılan birçok değerlendirmede ekonomik sıkıntıların ve emekli seçmenin tepkisinin AK Parti'nin oy kaybında rol oynadığı ileri sürüldü.

Siyasi partiler seçmenlerin taleplerine duyarlı olmak zorundadır. Emeklilerin hayat şartları kötüleştiğinde hükûmetin bundan etkilenmemesi düşünülemez. Muhalefetin de bu hoşnutsuzluğu siyasi rekabette kullanması gayet tabiidir. Fakat, demokratik siyasetin teşvikleriyle sağlam bir emeklilik sisteminin gerekleri her zaman aynı yönde olmayabilir.

Bir kişinin emeklilikte alacağı aylık, çalışma hayatı boyunca sisteme yaptığı katkıyla ilişkili olmalıdır. Ne kadar süre çalıştığı, ne kadar prim ödediği ve hangi kazanç üzerinden prim yatırdığı önem taşır. Yıllarca yüksek prim ödeyen bir kişiyle daha kısa süre çalışmış ve sürekli en düşük seviyeden prim ödemiş bir kişinin aynı veya birbirine çok yakın emekli aylığı alması adalet duygusunu zedeleyebilir.

EYT uygulamasının yol açtığı tartışmalardan biri de budur. Erken yaşta emekli olmuş veya çalışma hayatı boyunca düşük kazanç üzerinden prim ödemiş bir kişinin emekli aylığının düşük olması şaşırtıcı olmaz. Emeklilik sisteminin mantığı, ödenen primlerle alınan aylık arasında bir ilişkinin bulunmasını gerektirir. Siyaset ise başka bir yönde baskı oluşturuyor. En düşük emekli aylığı Temmuz 2026'dan itibaren 23.552 liraya yükseltildi. Bu rakam herkesin hesaplanan, yani "kök" aylığı değildir; kök aylığı bunun altında kalanların ödemesi devlet tarafından bu seviyeye tamamlanmaktadır.

İlk bakışta bu son derece insani bir uygulama gibi görünebilir. Gerçekten de düşük gelirli emeklilerin geçim problemleri vardır ve bunlar görmezden gelinemez. Fakat, sosyal yardım politikasıyla emeklilik sigortası birbirine karıştırılmamalıdır. Eğer düşük gelirli yaşlılara gelir desteği verilmek isteniyorsa bunun adı sosyal yardım olmalı ve genel bütçeden, ihtiyaç kriterlerine göre yapılmalıdır. Emeklilik sistemine sürekli yeni müdahaleler gerçekleştirildiğinde prim ödeme davranışı bozulabilir. İnsanlar haklı olarak "Daha fazla prim ödememin bana ne faydası var" diye sormaya başlar.

Daha da önemlisi, düşük prim ödeyenlerle yüksek prim ödeyenlerin aylıkları giderek birbirine yaklaştırılırsa sistemin aktüeryal mantığı zayıflar. Bir kişi otuz yıl yüksek kazanç üzerinden prim ödemiş, başka biri daha kısa süre ve çok daha düşük primle sisteme katkıda bulunmuşsa aralarında anlamlı bir aylık farkının bulunması adaletsizlik değildir, tam tersine, sigorta sisteminin gereğidir.