Millî Eğitim Bakanlığında her yıl bahar ayları geldiğinde okullarda başka bir hareketlilik başlar. Öğretmenlerin, yöneticilerin, sendikaların, bürokrasinin ve eğitim çevrelerinin gündemine aynı konu oturur: Yönetici görevlendirme süreci.

Özellikle dört yılda bir yapılan yönetici görevlendirme işlemleri eğitim camiasında ciddi bir gündem oluşturur. Çünkü mevcut sisteme göre bir okul yöneticisi aynı kurumda en fazla dört artı dört olmak üzere sekiz yıl görev yapabilmektedir. Sonrasında başka bir okula gitmek için tercih sürecine dâhil olmaktadır.

Aslında işin bu kısmı açık ve anlaşılır. Ancak mesele sadece yönetmelikte yazan maddelerden ibaret değildir. Sorun tam da burada başlamaktadır. Çünkü yöneticiler dört yıl sonunda kendi kurumlarında devam edip edemeyeceklerini, başka bir okula görevlendirilip görevlendirilemeyeceklerini çoğu zaman kestirememektedir. Bu belirsizlik hâli ister istemez yöneticilerin çalışma motivasyonunu, huzurunu ve performansını etkilemektedir.

Bir okul müdürü düşünün... Yıllarca emek vermiş, okulunda düzen kurmuş, öğretmenlerle uyum sağlamış, velilerle güven ilişkisi oluşturmuş. Ancak görev süresi yaklaşınca zihninde şu soru dönmeye başlıyor: "Acaba devam edecek miyim" İşte bu kaygı, eğitim ortamlarının doğal iklimini bozuyor. Çünkü insanın ayağının altındaki zemin kayarsa çalışma şevki de azalıyor.

Diğer taraftan yöneticiler yalnızca görevlerini sürdürmek için değil, puanlarını artırabilmek için de ciddi bir gayret içine giriyorlar. Belgeler, projeler, kurslar, faaliyetler derken herkes sistem içerisinde yer tutmaya çalışıyor. Ancak özellikle proje okulları söz konusu olduğunda işin rengi yine değişiyor.

Yöneticiler, dört yılda bir dosya hazırlıyor, Bakanlığın hazırladığı forma göre puan hesaplıyor, bunların dışında ise başka araçlara müracaat ederek işini çözmeye çalışıyor. Baş döndüren bu trafik içerisinde sürekli yeni oyunlar kuruluyor, bazı oyunlar bozuluyor. Elbette bu oyun içinde oyunu yönetmeye bir yönetmen gerekiyor.

Bilindiği üzere proje okullarında yönetici ve öğretmen görevlendirmeleri doğrudan Bakanlık tarafından yapılmaktadır. Diğer okullarda ise süreç valilikler üzerinden yürütülmektedir. İşte tam bu noktada eğitim camiasında sıkça konuşulan bir algı ortaya çıkıyor: "Sadece mesleki yeterlilik yetmiyor."

Ne yazık ki proje okullarına yapılan görevlendirmelerde zaman zaman kişinin mesleki birikiminden çok, sosyal çevresi, sendikal ilişkileri, çeşitli yapılarla kurduğu bağlar veya referans gücü konuşulur hâle geliyor. Elbette bu durumun tamamını genellemek doğru değildir. Ancak sahada oluşan algının da göz ardı edilmemesi gerekir. Çünkü algı bazen gerçeğin önüne geçmektedir.

Bu süreçte en büyük yükü ise bakanlık bürokrasisi taşımaktadır. Telefonlar susmuyor, tavsiye listeleri geliyor, farklı çevrelerden talepler iletiliyor. Aynı okul için farklı isimler öneriliyor. Bir siyasi irade bir isim için "Bu kişi çok önemli," derken birkaç gün sonra aynı okul için başka bir isim önerilebiliyor. Süreci yöneten bürokrat ise doğal olarak büyük bir baskı altında kalıyor.

Tam da burada başka bir gerçeklik karşımıza çıkıyor. Yönetici görevlendirme sürecini takip eden, başvuruları alan, evrakları inceleyen bürokratik iradenin aslında yalnızca bir yönetmeliğe değil, iyi bir "yönetmene" ihtiyaç duyduğu görülüyor. Burada kullanılan yönetmen kavramı elbette mecazî bir anlam taşımaktadır. Çünkü mesele sadece yönetmelik maddelerini uygulamak değildir. Asıl mesele, bu karmaşık süreci yanlış algılara fırsat vermeden, manipülasyona kapı aralamadan, hakkaniyetli biçimde yürütebilmektir.

Yani hem kurum içi hem kurum dışı dinamikleri bilen, güven veren, tecrübesine saygı duyulan, bürokrasinin sert dilini de siyasetin baskı alanlarını da yönetebilen bir iradeye ihtiyaç var. Öyle bir yönetmen ki kimi zaman tansiyonu düşürecek, kimi zaman farklı talepleri yumuşatacak, kimi zaman da herkesi ortak akılda buluşturacaktır. Çünkü bugün ülkede birçok süreç kâğıt üzerindeki yönetmelikten çok, süreci yöneten insanların tavrına göre şekillenmektedir.

Aslında bürokraside bazen yönetmelikler değil, yönetmenlerin karakteri belirleyici oluyor. İşte bu yüzden baskılar, ayak oyunları, çelişkili talepler, gruplaşmalar ve beklentiler arasında süreci sağlıklı biçimde tamamlayacak yöneticilere değil adeta "yönetmenlere" ihtiyaç duyuluyor.

İşin doğrusu şu ki bu süreçte Bakanlıkta veya il millî eğitim müdürlüklerinde yönetici olmak da kolay değildir. İnsan bazen "Allah yardımcıları olsun." demekten başka söz bulamıyor. Çünkü Türkiye haritası çok büyük, beklentiler daha da büyük... Talepler olmayınca "Haritadan yer beğen!" diyenler daha büyük!