Taban nasıl denetleme yapar

Ben Mücadele Birliği'nden ayrılırken teşkilât liderliğine şöyle bir soru sordum:

-Bizim gibi yapılarda genelde denetleme üstten alta doğru yapılıyor. Oysa İslâm geleneğinde alttan yukarı doğru da bir denetleme var.

Bunun için Halife Ömer örneğini verdim. Bir gün halife Ömer hutbe verirken, "Ey cemaat dinleyin ve itaat edin" diye seslendikten sonra cemaatten biri ayağa kalkar ve şöyle der:

-Ne dinleriz ne itaat ederiz. Şunun için ki, dağıtılan ganimet mallarından bizim üstümüze bir elbise çıkmadı. Ama senin üzerinde ganimet mallarından yapılmış bir elbise görüyorum. Nasıl oldu bu

Ömer hiddetlenmez bu sorgulamaya.

-Oğlum Abdullah cevap versin, der. Abdullah ayağa kalkar ve şöyle der:

-Ben elbiselik kumaş hakkımı babama verdim, o elbise ikimize ait kumaşla dikildi.

Bunun üzerine sorgulayan kişi "Tamam, der, şimdi konuş, dinleriz ve itaat ederiz."

Bunu anlattım o toplantıda. Sonra;

-Bizde alttan yukarı denetleme olabilir mi Meselâ sizdeki bir kişilik değişimi karşısında ne söylenebilir

Öfkelenildi orada, diğer arkadaşlar huzurunda.

***

"Taban" denen bir şey var şimdi siyasette. Normalde "seçmen"i ifade ediyor taban. Her partinin tabanı, lider veya milletvekili, belediye başkanı vs. bir insanı vekil olarak seçiyor, ülke yönetimini ona emanet ediyor.

Adı üstünde "vekil"... Yani "asil"in adına hareket eden kişi.

İşin niteliği "emanet" yani "mülk edinme" değil.

Vekil iş içinde asili unutursa, emanetçiliği unutup mülkiyet gibi davranırsa format bozulur.

Genelde siyasetteki sancılar, bu vekil - asil dengesinin bozulması ve emanetin yerini mülk edinmeye bırakması ile oluşur.

Bu dengeyi korumak genellikle de mümkün olmaz.

Çünkü asil asilliğini unutur, çünkü emanet ettiği şeyin değerini unutur. Vekil de vekilliğini unutur, emaneti koruma görevini mülk haline dönüştürür, yeniden tabana başvuracağı zaman gelinceye kadar kendine bağımsız bir alan üretir, orada iktidar oyunu oynar.

Tabanda bir emanet şuuru oluşmuş olsa, onun korunmasını bir anlamda ülkenin korunması, bir anlamda millet haklarının korunması gibi mütalaa etse, bu bilinçle, vekil, tabanın nefesini ensesinde hissetse vekilde yalpalama olmaz. "Hesap sorulacağı"nı bilir, ona göre hareket eder.

Bu genellikle mümkün olmaz, dedim.

Vekil bir süre sonra vekâleti mülkleştirir, onu kendisinin ayrılmaz parçası sanmaya, kendisini vekâleti verenden üstün görmeye başlar. Yeniden tabanla buluşmaya daha epey zaman vardır, o zaman gelinceye kadar her şey unutulup gidecektir, zaten tabanın duygularını kontrol etmeyi sağlayacak üç-beş cümle kurmak çocuk işidir.

Taban – tavan ilişkisi, denetim duygusu gelişmemiş tüm siyasi vasatlar ya da tüm siyasi yapılar için benzeri semptomlar barındırır.

***

Ülke bir süreçten geçiyor. "Taban, deniyor, çok tepkili. Kaynıyor taban. Çürümüşlük karşısında feveran ediyor. 'Bu kirlenme nasıl peyda oldu Bu adamlar bu yapı içinden nasıl çıktı Nasıl o kurumların başına getirildi' soruları soruluyor."

Bu tepki önemli.

Aslında bu tepkinin çok daha önceden, başka alanlarda, meselâ hukuksuzluğun derinleştiği, adaletin aranır hale geldiği durumlarda, çürümenin ilk fark edildiği zeminlerde ortaya konması gerekirdi.