Sam Amcanın Karizması Çizildi
ABDULLAH ŞANLIDAĞ

Amerikan imparatorluğu çöküyor mu Hürmüz Boğazı Sam Amca'nın sonu olabilir mi Küresel sermayenin "bilgesi" kabul edilen Ray Dalio, yayımladığı son makalesiyle "Amerika yenilmez" diyenlerin ezberini bozdu. Dalio'ya göre; ABD şu an sadece İran ile bölgesel bir sürtüşme yaşamıyor; 200 yıllık küresel liderlik tahtını koruyup koruyamama imtihanı ile karşı karşıya.

Küresel sermayenin "bilgesi" kabul edilen Ray Dalio, yayımladığı son makalesiyle "Amerika yenilmez" diyenlerin ezberini bozdu. Dalio, bugünü anlamak için tarihin tozlu sayfalarını açtı ve 1956 Süveyş Krizi'ni hatırlattı.

O dönem dünyayı yöneten ve sterlini "rezerv para" yapan İngiltere, Mısır'ın Süveyş Kanalı'nı millileştirmesiyle sarsılmıştı. İngiltere; Fransa ve İsrail ile birlikte saldırdı ancak ABD ve Sovyetler "dur" dediğinde arkasına bakmadan çekilmek zorunda kaldı. Dalio uyarıyor: "Hürmüz, Amerika'nın Süveyş'idir. Burayı kontrol edemeyen bir süper güç, artık süper değildir."

Dünya arzının %20'si, sıvılaştırılmış doğal gazın (LNG) ise %25'i bu tünelden geçiyor. Suudi Arabistan, BAE, Kuveyt ve Irak'ın tüm serveti bu kapıdan dünyaya akıyor.

Bu açıdan Hürmüz Boğazı çok önemli. Güven bitince müttefikler doları terk eder, tahviller satılır ve Amerikan yüzyılının yakıtı olan "Dolar" sıradan bir kağıt parçasına dönüşür. Biz Müslümanlara o günü görmek çok mutluluk verir. Rabbim nelere kadir...

Hegemonya Döngüleri veTarihsel Analojiler

Dalio'nun dikkat çektiği 1956 Süveyş Krizi, hegemonya geçişlerini anlamak için önemli bir örnektir. Bu kriz, Birleşik Krallık'ın küresel liderlik kapasitesinin ciddi biçimde sınırlandığını ortaya koymuş ve güç merkezinin Amerika Birleşik Devletleri'ne kayışını hızlandırmıştır. Bugün Hürmüz Boğazı üzerinden kurulan analoji, sembolik olarak güçlü olsa da birebir örtüşmez. Çünkü: İngiltere, II. Dünya Savaşı sonrası ekonomik olarak tükenmişti; ABD ise hâlâ dünyanın en büyük ekonomisi, rezerv para ihraççısı ve askeri açıdan dominant aktörüdür. Dolayısıyla bugünkü kriz, bir **"çöküş anı"**ndan çok, "göreli güç erozyonu" olarak okunmalıdır.

Hürmüz Boğazı: Jeoekonomik Darboğaz mı, Sistemik Kırılma mı

Hürmüz Boğazı, küresel enerji akışının kalbidir:

Dünya petrol arzının yaklaşık %20'si,

LNG ticaretinin yaklaşık %25'i.

Bu nedenle boğazın kapanması ya da tıkanması; enerji fiyatlarında şok artış, küresel enflasyon dalgası ve tedarik zinciri kırılmaları yaratır. Ancak kritik soru şudur: Bu durum ABD hegemonyasını yıkar mı Cevap daha nüanslıdır: ABD artık enerji açısından geçmişe göre daha bağımsızdır (kaya petrolü devrimi). Asıl darbe, enerjiye bağımlı olan Avrupa ve Çin gibi aktörlere gelir. Bu da paradoksal biçimde ABD'yi zayıflatmak yerine bazı alanlarda güçlendirebilir.