İran'a Yönelik ABD-İsrail Saldırısı
ABDULLAH ŞANLIDAĞ

7 Temmuz 2025 tarihinde Akit'te yayınlanan "İsrail'in Gazze ve İran Saldırısı" başlıklı yazımda, "İran ve İsrail arasındaki perde henüz kapanmadı. Elbette bunun küresel etkileri de olacaktır. Bekleyip göreceğiz." demiştim.

ABD ve İsrail, Tahran'ın kalbini vurdu. Orta Doğu bir kez daha tarihî bir kırılma anından geçiyor. İran devlet medyası, ülkenin dini lideri Ali Hamaney'in ABD-İsrail saldırısında hayatını kaybettiğini duyurdu. Yorum yapmak için henüz erken ama bu gelişmeler sadece İran için değil, tüm bölge için sarsıcı sonuçlar doğurabilir. Aynı dönemde ABD Başkanı Donald Trump'ın sert açıklamaları, saldırının siyasi bir hedef taşıdığı yönündeki yorumları güçlendirdi.

Rejim Değişikliği İddiası

İran'daki mevcut siyasi düzen, 1979'daki İran İslam Devrimi sonrasında kuruldu. Şah Rıza dönemi kapanmış, Amerikan emperyalizmine baş kaldırılmıştı. Devrim Muhafızları, dinî otorite mekanizması ve güvenlik bürokrasisi, 40 yılı aşkın süredir sistemin devamlılığını sağladı.

Bu nedenle dış müdahaleyle hızlı bir "rejim değişikliği" senaryosu teorik olarak mümkün görünse de pratikte son derece zor. İran'daki devlet yapısı kişilere bağlı olduğu kadar kurumsal reflekslere de dayanıyor. Lider kaybı sistemi sarsar; ancak otomatik olarak çöküş anlamına gelmez. Dolayısıyla kısa vadede rejim değişikliği gözükmüyor.

İç Savaş Senaryosu

Bununla birlikte, üst düzey liderlik kadrosuna yönelik bir saldırı İran içinde güç mücadelesi riskini artırabilir. Reformist-muhafazakâr ayrımı, etnik ve mezhepsel fay hatları, ekonomik sıkıntılar ve yaptırımların yarattığı toplumsal baskı, kontrolsüz bir geçiş sürecinde iç istikrarsızlığa dönüşebilir. İç savaş ihtimali şu sonuçları doğurabilir: Devlet otoritesinin zayıflaması, silahlı fraksiyonların ortaya çıkması, bölgesel aktörlerin vekil unsurlar üzerinden müdahalesi, enerji piyasalarında büyük dalgalanmalar.. Böyle bir senaryonun en çok hangi aktörlerin işine yarayacağı ise tartışmalıdır. İran'ın bölgesel etkisinin kırılması, özellikle İsrail açısından güvenlik perspektifinden avantaj olarak görülebilir. Ancak kontrolsüz bir iç savaş, sınır ötesi milis ağları ve mülteci krizleri nedeniyle İsrail dahil tüm bölge için risk üretir.

Liderliğin Kaybı ve Rejimin Dayanıklılığı

İran siyasal sistemi "Velayet-i Fakih" doktrini üzerine kurulu. Bu yapı kişisel karizma kadar kurumsal devamlılığa da dayanıyor. Hamaney'in ölümü sonrası, Anayasal süreçte Uzmanlar Meclisi'nin yeni bir lider belirlemesi gerekiyor. Tarihsel örneklere bakıldığında, dış saldırılar çoğu zaman toplumlarda "bayrak etrafında kenetlenme" etkisi yaratır. İran-Irak Savaşı sırasında da benzer bir dinamik yaşanmıştı.