Yapay zekâ faydalı mı zararlı mı Yapay zekâ neye dönüştü Dijital çağ insanlığı nereye götürecek

Yapay zekâ tartışmalarını TBMM Yapay Zekâ Araştırma Komisyonu Başkanı Fatih Dönmez ile konuştuk.

Dönmez, "Veri üzerinden kurulan yeni bir egemenlik modeli ortaya çıkmıştır. Bugün karşımızda duran yapı, veri üzerinden kurulan ve askeri işgal ya da doğrudan siyasi tahakküm gerektirmeyen yeni bir egemenlik modelidir. Bu nedenle veri sömürgeciliği yeni emperyalizmdir" diyor. Dönmez'in öne çıkan mesajları şöyle:

Yapay zekâ neye dönüştü

- Yapay zekâ, veriyi analiz eden bir araç olmanın ötesinde, karar süreçlerini şekillendiren bir güç unsuruna dönüştü.

- Mahremiyeti ihlal edilmiş, kaynağı belirsiz ya da etik dışı biçimde toplanmış verilerle geliştirilen yapay zekâ sistemleri, gücü merkezileştirirken adalet duygusunu zayıflatmaktadır.

- Yapay zekâda etik ve algoritmik şeffaflık, artık teorik bir tartışma değil; demokrasinin ve hukukun geleceğini ilgilendiren somut bir zorunluluktur.

- Hangi algoritmanın hangi veriye dayanarak, kimin adına ve hangi sonucu ürettiği bilinmiyorsa; orada ne adaletten ne de hesap verebilirlikten söz edilebilir.

- Kara kutu haline gelmiş yapay zekâ sistemleri, bireylerin hayatını etkileyen kararları görünmez biçimde alırken, sorumluluğu da ortadan kaldırmaktadır.

Gücün belirleyicisi veriler

- Dijital çağda gücün en belirleyici unsuru artık ne topraktır ne de ham maddedir; veridir. Ancak veriyi stratejik kılan yalnızca miktarı değil; nasıl toplandığı, nasıl işlendiği, kimlerin erişimine açıldığı ve hangi amaçlarla kullanıldığıdır.

- Bugün veri güvenliği ve mahremiyet meselesi, yapay zekâ teknolojilerinin hızla yaygınlaşmasıyla birlikte yalnızca bireysel bir hak alanı olmaktan çıkmış; toplumsal adaletin, ekonomik bağımsızlığın ve ulusal egemenliğin temel unsurlarından biri haline geldi.

- Klasik sömürgecilik tarih boyunca fiziki kaynaklara, emeğe ve coğrafyaya el koyma üzerinden yürütüldü. Altın, petrol, madenler ve insan gücü küresel güç merkezlerinin kontrolüne girdi. Günümüzde ise bu tarihsel ilişki sona ermedi, yalnızca biçim değiştirdi.

- Bugün karşımızda duran yapı, veri üzerinden kurulan ve askeri işgal ya da doğrudan siyasi tahakküm gerektirmeyen yeni bir egemenlik modelidir. Bu nedenle veri sömürgeciliği, yeni emperyalizmdir. Bu yeni emperyalizmde sınırlar tanklarla değil algoritmalarla, işgaller ordularla değil platformlarla, tahakküm ise hukuki zorlamalarla değil teknik bağımlılıklarla kuruluyor.