Bilgi eskiden gelir

Bugünü düşünüp yazmaktan sıkılmaya başladım. Onun için bazen geleceğe, bazen geçmişe kaçmak istiyorum. Eski insanların nasıl düşündüklerini merak ediyorum. Arkeolojik kalıntıları gezmeyi de severim. Niçin biliyor musunuz İşte bu mermer yol üzerinde, işte bu sokakta, bu evde tıpkı bizim gibi insanlar yaşardı diye hayal kurabilmek için. Onların ele ele tutuşup neşeyle yürüyüşlerini, küçük ve şirin çocuklarıyla gezmeye çıkışlarını hayal ediyorum. Hırslarını, hasetlerini, kavgalarını da Gerçekten tıpkı bizim gibi miydilerSonra biraz ciddileşir ve onların "düşünürleri" nasıl düşünürdü diye düşünürüm. (Ayıplamayın kasten kurdum bu cümleyi!) Bu sonuncusu pek kolay başaramadığım bir çaba. El ele sevgilileri ve çocukların neşesini, hırs ve hasetlerini hayal etmek daha kolay. Geçmişin düşüncelerini canlandırmak daha zor. Bunu belki çok usta tarihçiler yapabiliyor. Bazılarını tanıdım. Bir dönemin içine girip hayatınızın önemli bir kısmını o dönemin insanlarını, onların davranışlarını öğrenmeye vakfederseniz, sonunda biraz da olsa onların zihinlerine de sızmaya başlıyorsunuz.TARİHTE YAŞAYAN TARİH USTALARIMesela, dostum İlber Ortaylı. Matbaanın bize niçin şu kadar yüz yıl geç geldiğini sorduğumda, gülerek şöyle demişti: "Ne yani, evin hanımı, 'Bey, akşam gelirken bir Leyla İle Mecnun al da birlikte okuyalım!' mı diyesiydi" O, toplumun baskıyla kitap çoğaltmaya ihtiyacı yoktu diyor. "Hâlbuki", diye eklemişti, "mesela İtalya'da, halkın ortak yatırım aracı olan, ticaret gemilerinden gelen haberler duvar gazetelerinde ilan ediliyordu. Çok ortaklı şirketlerin kâr- zarar hesapları, meydana toplanan ortaklara yüksek sesle okunarak duyuruluyordu. Onların matbaaya ihtiyaçları vardı."Rahmetli dostum ve büyüğüm, Vali Rıza Akdemir de Meşrutiyet dönemleri ve özellikle İttihat ve Terakki meraklısı, amatör bir tarihçiydi. Bir gün, o günlerin kahramanlarını bize keyifle anlatırken, bir ara gözleri daldı, "O insanlar buralarda dolaşırlar böyle..." deyiverdi. Öztuna da öyleydi, rahmetli Mustafa Kafalı hocam daBenim merakım, Batı Avrupa'nın endüstri ve bilim devrimleri En çok da onların kendi karanlık Orta Çağ'larından bu atılıma nasıl geçtikleri. Francis Bacon önemli bir dönüm noktası. Geçen Salı YouTube'da bunu anlattım. GÜNEŞİN ALTINDA YENİ BİR ŞEY YOKÖyle anlaşılıyor ki skolastik çağın zihniyet dünyası, "Gerçeğin iyisi geçmişte saklıdır." hükmüyle programlanmış. Öyle ya. Bilgi dünyaya Hazreti Âdem ile inmiş. Fakat zaman içinde yavaş yavaş bir kısmı unutulmuş. Bu yüzden eskilerden bir kitap, bir rulo bulunursa ondaki bilgi en doğru bilgidir. Bu düşünce, yeni bir bilgi olamayacağını da içinde taşıyor. Yeni bilgi aslında keşfedilmemiş eski bilgidir.Pek az insanın okur- yazar olduğu bir dönemde, kitap okuyabilenlerin mevkii çok yüceydi. Hele bir de yazabiliyorsa daha da yücelirdi. Az bulunanın kıymetinin artması yalnız okurluk, hele hele yazarlık için olduğu kadar, kitap için de geçerliydi. Yazılmış hükümler, kutsal kitaplardakiler neyse de kutsal olmayanlar da büyük ağırlık taşırdı. Almanca, "Es steht geschrieben!", Türkçesiyle "Yazılıdır!" tartışmada son sözdür. Yazılıysa doğrudur.Herhâlde eline kalem alanların daha ziyade eskileri şerh etmesi, yani genellikle yorumla yetinmesi bundandır.Francis Bacon (1561 1626), zihniyet değişikliğinin dönüm noktalarından, menteşelerinden biri gibi. Şimdi nakledeceğim